Materiały do nauki języka polskiego dla studentów ukraińskich

W języku polskim używa się frazeologizmu bułkę przez bibułkę w odniesieniu do osoby, którą mówiący uważa za przesadnie delikatną i wykwintną lub w odniesieniu do czynności i zachowań typowych dla takiej osoby [WSJP]. Na przykład: U niej w domu jest jak w muzeum. Boję się czegokolwiek ruszyć, żeby nie posądziła mnie o robienie bałaganu. Po prostu bułkę przez bibułkę. Nie wyobrażam sobie życia w takim domu.
SAMOLUBNY. W odniesieniu do osoby dbającej tylko o swoje interesy mówi się każdy sobie rzepkę skrobie [SFJP, t. 2, s. 84]. Na przykład: Ta sytuacja pokazała, że u nas każdy sobie rzepkę skrobie. Nie było mowy o żadnej współpracy czy wzajemnej pomocy.
ZACHŁANNY. Ukraińskie jednostki frazeologiczne і сам не гам і другому не дам oraz собака на сіні są odpowiednikami polskiego wyrażenia pies ogrodnika – „osoba, która nie pozwala innym skorzystać z czegoś, mimo że sama z tego nie korzysta.” [WSJP]. Na przykład: Zawsze się znajdą tacy, co będą jak pies ogrodnika: sami nie zarobią i innym nie pozwolą.
UPARTY. W niektórych kontekstach przymiotnik rogaty ma następujące znaczenie: „właściwy osobie, która stanowczo się przeciwstawia, gdy ktoś chce ją podporządkować swojej woli” [WSJP]. W takim znaczeniu jest stosowany w połączeniach: rogaty charakter, rogata dusza [SJP]. Na przykład: Marcin to rogata dusza, która lubi chodzić własnymi drogami.
NIECZUŁY – WRAŻLIWY. W języku polskim istnieje frazeologizm, który w zależności od kontekstu może oznaczać albo człowieka nieczułego, albo człowieka wrażliwego. Chodzi o formę ktoś nie ma serca – „1. ktoś jest nieczuły i bezwzględny. 2. ktoś jest na tyle wrażliwy lub współczujący, że nie potrafi czegoś przykrego zrobić lub powiedzieć komuś” [WSJP]. Na przykład: Misiek to kundel, który wciąż szuka domu. Jerzy Czeżyk nie miał serca, by przegonić psa. Skoro Misiek wybrał jego gospodarstwo, postanowił zaopiekować się nim. [NKJP, Historia Miśka. 2009. Tygodnik Siedlecki. Wydawnicza Spółdzielnia Pracy „STOPKA”]; Czy ty nie masz serca? Dlaczego ciągle robisz mi na złość?!
SPOKOJNY – PORYWCZY. W języku polskim istnieje przysłowie Cicha woda brzegi rwie – „osoba z pozoru cicha, spokojna i nieśmiała w rzeczywistości często zaskakuje zachowaniem, którego nikt by się po niej nie spodziewał” [WSJP], które ma ukraiński odpowiednik У тихому болоті чорти водяться. Można też o kimś powiedzieć cicha woda – „ktoś, kto tylko sprawia wrażenie cichego i spokojnego, a w rzeczywistości jest zupełnie inny” [WSJP]. Na przykład: Myślałem, że jesteś zamknięty w sobie, ale tu, widzę, cicha woda brzegi rwie. Nigdy nie gustowałam w nieśmiałych chłopakach, ale wydaje mi się, że Maciek to
cicha woda.
Niecierpliwość w języku polskim jest wyrażana za pomocą frazeologizmu w gorącej wodzie kąpany – „niecierpliwy i porywczy” [WSJP]. Na przykład: Stasiek jest w gorącej wodzie kąpany – często ma oryginalne pomysły, ale nie starcza mu wytrwałości w ich realizacji.
Entuzjazm, który szybko mija, jest określany jako słomiany zapał – „szybko przemijająca wielka chęć robienia czegoś” [WSJP]. Na przykład: Ambitny to ty może i jesteś, ale masz słomiany zapał.
PRZEBIEGŁY. Ukraiński frazeologizm голими руками не візьмеш кого – „1. хто-небудь надзвичайно спритний, хитрий, досвідчений. 2. З ким-небудь важко справитися без особливих зусиль або когось, щось нелегко побороти, перемогти, здолати” [СУ] odpowiada polskiemu: kuty na cztery nogi (łapy) – pejorat. „bardzo sprytny, zaradny i przebiegły” [WSJP]. Na przykład: Na każdym kroku szydził z ludzi, ale potrafił nimi manipulować. To był kombinator kuty na cztery nogi.