Materiały do nauki języka polskiego dla studentów ukraińskich

Frazeologia odzwierciedla sposób postrzegania świata przez poszczególne narody, siebie i swoich sąsiadów. W polskiej frazeologii używa się wielu etnonimów (nazwa narodu, plemienia lub grupy etnicznej).
Częstym składnikiem jednostek frazeologicznych jest słowo Polak, np. jak Polak z Polakiem – „szczerze, zwłaszcza o trudnych sprawach publicznych” [WSJP]. Frazeologizm ten jest używany z czasownikami: dogadać się, pogadać, porozmawiać, rozmawiać. Na przykład: Niech pan się nie obawia i przyjdzie do mnie. Pogadamy jak Polak z Polakiem.
W języku polskim występuje także frazeologizm mądry Polak po szkodzie, który mówi o tym, że Polacy uświadamiają sobie po fakcie, że zaistniałemu złu można było zapobiec [WSJP]. Na przykład: Jak zwykle dopiero gdy stanie się nieszczęście, znajdą się mądrzy. Mądry Polak po szkodzie.
Inną jednostką tego typu jest frazeologizm jak Polska długa i szeroka, czyli „w całej Polsce” [WSJP]. Na przykład: A w lipcu jak Polska długa i szeroka zajadamy się fasolką szparagową i młodymi ziemniaczkami z koperkiem.
W języku polskim występuje szereg jednostek frazeologicznych z odniesieniami do
innych narodowości, np.:
– musi to na Rusi, co oznacza, że człowiek ma wolną wolę i niczego nie robi pod przymusem [WSJP]. Na przykład: – Musisz wreszcie pomyśleć o założeniu rodziny. – Musi to na Rusi, a ja będę żyć według własnych zasad.
– ruski miesiąc, który kojarzy się z czymś długotrwałym i ma charakter złorzeczenia; ktoś popamięta ruski miesiąc – pot. „ktoś zostanie ukarany za coś tak dotkliwie, że zapamięta to bardzo dobrze i na długo” [WSJP]. Na przykład: Jak cię dopadnę, to ruski miesiąc popamiętasz! Podobną funkcję pełni wyrażenie ruski rok, które może oznaczać coś trwającego bardzo długo lub być używane w formie raz na ruski rok, czyli bardzo rzadko. Na przykład: Nie dość, że widzimy się raz na ruski rok, to jeszcze masz dla mnie tylko godzinkę? Żartujesz sobie?
– wolna amerykanka – „sposób postępowania polegający na nieprzestrzeganiu żadnych zasad” [WSJP]. Frazeologizm ten występuje w następujących połączeniach: wolna amerykanka obowiązuje, panuje gdzieś. Na przykład: Tak jest przy targowisku, w Rynku Głównym i na osiedlowych parkingach. Tam już w ogóle panuje wolna amerykanka, a strażnicy nie zwracają uwagi, jakie samochody parkują na miejscach inwalidzkich. [NKJP, Zajmują miejsca inwalidzkie. 2006. Gazeta Krakowska. „Polskapresse”.
Oddział „Prasa Krakowska”]
– czeski błąd – błąd polegający na przestawieniu liter lub cyfr [WSJP]. Na przykład: Okazało się, że księgowa zrobiła czeski błąd i zamiast 786 zł, wypłaciła 768 zł.
– czeski film, czyli coś zupełnie niezrozumiałego. Na przykład: Na drzwiach powinna być wywieszka, kiedy dokładnie pracuje lekarz w pracowni rentgenowskiej, a tak to mamy czeski film, czyli nikt nic nie wie.
– jak na tureckim kazaniu (być, siedzieć), czyli słuchać czegoś, nic nie rozumiejąc. Na przykład: Siedzieliśmy na tym spektaklu dwie godziny jak na tureckim kazaniu. Ani słowa nie zrozumieliśmy.
– goły jak święty turecki – całkiem nagi lub taki, który nie ma w ogóle pieniędzy i jest bardzo biedny [WSJP]. Na przykład: Był goły jak święty turecki, ale bardzo szczęśliwy. Do życia potrzebował tylko obecności swojej narzeczonej.
– udawać Greka – ktoś zachowuje się tak, jakby nie wiedział, o co w danej sytuacji chodzi, mimo że wie [WSJP]. Na przykład: Przestań wreszcie udawać Greka i powiedz, co wiesz o tej sprawie.
– egipskie ciemności – „całkowite, nieprzeniknione ciemności” [WSJP]. Na przykład: Wyłączyli prąd i w całym miasteczku zapadły egipskie ciemności. Błam się wyjść na ulicę.
– francuski piesek – pejoratywnie o osobie nadmiernie wybrednej i rozpieszczonej [WSJP]. Na przykład: Taki już z niego francuski piesek – wybredny i wiecznie kapryszący. Trudno go znieść.
– Kochajmy się jak bracia, liczmy się jak Żydzi oznacza, że nawet serdeczni przyjaciele powinni między sobą skrupulatnie się rozliczać; zwykle używane w sytuacji, gdy ktoś nie chce, aby mu ktoś inny coś fundował [WSJP].