Materiały do nauki języka polskiego dla studentów ukraińskich

Prezentowana publikacja jest częścią projektu „Kształtowanie kompetencji kulturowej w nauczaniu języka polskiego na ukraińskich uczelniach” finansowanego przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej w ramach programu Promocja języka polskiego. Autorki i jednocześnie członkinie zespołu projektowego reprezentują dwa ośrodki naukowe: Uniwersytet Szczeciński (Polska) i Uniwersytet Narodowy Politechnikę Lwowską (Ukraina). Celem realizacji projektu było promowanie kultury w nauczaniu języka polskiego na poziomie B2–C1.

Publikacja ma wspierać kształtowanie kompetencji kulturowych, dlatego odnosi się do takich zagadnień jak: kultura języka, kultura regionalna, kultura kulinarna, socjokultura i kultura duchowa (literatura, muzyka i film). W każdym z rozdziałów w szczególny sposób uwypuklono konkretne elementy kultury.

W rozdziale o grzeczności językowej położono nacisk na kulturę języka i relacje społeczne. Ta część jest skonstruowana na podstawie wydzielenia aktów komunikacyjnych. Kształtuje się tu umiejętność realizacji takich działań językowych, jak na przykład: komplementowanie, pocieszanie, wyrażanie współczucia, krytykowanie czy odmowa. Wszystkie one są przedstawione w aspekcie socjokulturowym, uwzględniającym relacje społeczne, typowe sytuacje komunikacyjne, komunikację internetową oraz polskie tradycje i zwyczaje.

Rozdział drugi porusza wybrane problemy współczesnego języka polskiego, a wśród nich społeczne odmiany języka, komunikowanie się młodzieży, poprawność językową i feminatywy. W polskiej przestrzeni medialnej w ostatnich latach szczególnie głośno wybrzmiewa dyskusja na temat żeńskich form gramatycznych nazw zawodów i funkcji, a to znajduje swoje odzwierciedlenie w codziennej komunikacji. Prezentowana publikacja zawiera treści, które przybliżą uczącym się tę problematykę – zarówno w teorii, jak i w praktyce.

Trzeci rozdział jest poświęcony kulturze kulinarnej. Nauczanie języka jest w nim realizowane poprzez odniesienia do regionalnych i ogólnonarodowych tradycji związanych z przygotowywaniem i spożywaniem potraw. Ta część oswaja uczących się z leksyką regionalną i stanowi swoistą kulinarno-językową mapę Polski.

Ostatni rozdział dotyczy frazeologii, która charakteryzuje się obrazowością, zwięzłością i ekspresywnością, co czyni ją ważnym narzędziem w komunikacji. Frazeologia odzwierciedla subtelne niuanse kultury narodowej i światopogląd ludzi, a jednostki frazeologiczne kodują doświadczenie, przekonania i wartości narodu. W rozdziale zwraca się szczególną uwagę na polskie frazeologizmy, które mogą sprawiać trudności Ukraińcom, w tym na jednostki bezekwiwalentne i na tzw. fałszywych przyjaciół tłumacza. Dlatego też jest to jedyny rozdział, w którym zaproponowano ćwiczenia tłumaczeniowe. Przytaczane tu przykłady użycia jednostek frazeologicznych pochodzą z tekstów literackich i publicystycznych oraz z mowy potocznej.

Treści językowe w publikacji są zróżnicowane pod kątem stylistyki i związanego z nią stopnia trudności – od pierwszego rozdziału, który w głównej mierze zawiera teksty o charakterze potocznym, przez styl publicystyczny i językowe elementy regionalne, aż do ostatniego rozdziału, który jest pisany stylem naukowym. Autorki dają też uczącym się możliwość zmierzenia się z niełatwym stylem literackim, proponując ćwiczenia bazujące na fragmentach polskiej literatury. Każdy z tych tekstów został opatrzony dodatkowym słowniczkiem, który ma pomóc w zrozumieniu języka artystycznego i występujących w nim przestarzałych bądź archaicznych form.

Prezentowane w publikacji zagadnienia komunikacyjne i kulturowe są wzbogacane przez liczne odniesienia do tekstów polskich piosenek, do sztuki filmowej i do wielu źródeł internetowych. Dostęp do tych wyselekcjonowanych przez autorki treści w większości przypadków jest możliwy poprzez zeskanowanie kodów QR. W ten sposób konteksty językowo-kulturowe są za każdym razem poszerzane i uaktualniane.

Do każdego rozdziału przygotowano słowniczek opisowy, a na końcu książki znajdują się klucze do zadań.

Na ostateczny kształt publikacji miały wpływ dwa ważne elementy projektu. Pierwszym było seminarium lingwistyczno-dydaktyczne Nauczanie języka polskiego na ukraińskich uczelniach. Wzięło w nim udział kilkudziesięciu lektorów języka polskiego z Polski i Ukrainy. Podczas spotkania członkinie zespołu projektowego przedstawiły uczestnikom cele i założenia projektu oraz częściowe rezultaty pracy nad książką i ćwiczeniami. Dyskusje z lektorami, którzy na co dzień uczą języka polskiego w Ukrainie pozwoliły uwypuklić potrzeby w tym zakresie i stały się cenną inspiracją dla autorek niniejszej publikacji.

Drugim elementem był cykl zajęć ze studentami uczącymi się języka polskiego na Uniwersytecie Narodowym Politechnice Lwowskiej, przygotowanych i poprowadzonych przez członkinie zespołu z Uniwersytetu Szczecińskiego. Praca opierała się na tekstach i ćwiczeniach opracowywanych do niniejszej książki. Zajęcia te były źródłem ważnych wniosków na temat ostatecznej wersji publikacji, a także pozwoliły na dopasowanie materiału do autentycznych potrzeb i możliwości studentów.

Integralną część projektu „Kształtowanie kompetencji kulturowej w nauczaniu języka polskiego na ukraińskich uczelniach” stanowi zintegrowana strona internetowa, na której znajdują się wszystkie treści i ćwiczenia zamieszczone w niniejszej książce, wzbogacone o materiały dodatkowe. Dostęp do tej strony jest bezpłatny. Pragniemy zaznaczyć, że w naszym zamyśle publikacja jest przeznaczona zarówno dla osób uczących się języka polskiego, jak i dla nauczycieli, dla których może stać się pomocą i inspiracją. Nie jest to typowy podręcznik, ale raczej zbiór wspomagających naukę materiałów i ćwiczeń, dopasowanych do poziomu znajomości języka B2–C1. Chciałybyśmy, aby zawarte w książce teksty oraz odniesienia do literatury, muzyki i filmu skłaniały do dyskusji, własnych przemyśleń i poszukiwań. Starałyśmy się konstruować ćwiczenia w taki sposób, aby zachęcić do samodzielnych działań. Mamy nadzieję, że nasza propozycja uczenia się i nauczania języka polskiego poprzez próbę zrozumienia zamkniętych w nim znaczeń kulturowych, wartości i zwyczajów będzie dobrym sposobem na zgłębianie wiedzy o Polsce oraz kształtowanie kompetencji językowo-kulturowych.

Życzymy przyjemnej i efektywnej nauki!
Autorki