Zagadnienia komunikacyjne
Opis potraw regionalnych i sposobów ich przygotowania
Tworzenie przewodnika turystycznego
Tworzenie menu restauracyjnego
Składanie zamówienia w restauracji
Opis pomieszczenia
Opis rękodzieła regionalnego
Zagadnienia językowe
Przepisy kulinarne
Zdrobnienia i ich funkcje
Afektonimy
Aspekt czasownika
Tryb rozkazujący
Imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe
Wieloznaczność
Ćwiczenia i zadania
Ćwiczenie 10. Przeczytaj tekst o polskiej kuchni regionalnej i wykonaj zadania do każdego wydzielonego fragmentu.
Współczesna kuchnia polska jest dziedzictwem wielowiekowej tradycji. Opiera się ona na daniach mięsnych i mącznych. Często wykorzystuje się w niej ziemniaki i kapustę oraz wszelkiego rodzaju kiszonki. Wiele dań bazuje na składnikach, które daje polska ziemia, takich jak: zboża, kasze, fasola, groch oraz warzywa i owoce. W naszej kuchni nie brakuje także ryb. Z wieloma polskimi miastami i regionami kojarzą się różne charakterystyczne dania i przysmaki. Poznaj niektóre z nich i dowiedz się, jak samodzielnie je przyrządzić.
Danie 1: Obwarzanki krakowskie
Obwarzanek ma kształt spiralnie skręconego pierścienia. Jest to wytrawne pieczywo o średnicy kilkunastu centymetrów, posypane makiem, sezamem lub solą. Obwarzanki często bywają mylone z bajglami lub preclami – wypiekami o nieco podobnym kształcie, ale różniącymi się recepturą i smakiem.
W Krakowie znajduje się Żywe Muzeum Obwarzanka, w którym można poznać historię tego przysmaku, a nawet samodzielnie go wykonać. Na przełomie maja i czerwca mieszkańcy tego miasta obchodzą Święto Obwarzanka – festiwal poświęcony produktowi, który związany jest z Krakowem od kilkuset lat.
Krakowski obwarzanek jest tradycyjnym wyrobem regionalnym, który posiada europejski znak „Chronione Oznaczenie Geograficzne”. Oznacza to, że jeśli jakaś piekarnia chce wpisać do swojej oferty obwarzanki krakowskie, musi nie tylko produkować je w mieście i powiecie krakowskim, ale także zdobyć certyfikat. Jeżeli nie wybierasz się do Krakowa, a chcesz spróbować, jak smakują obwarzanki, możesz przygotować ich domową wersję według następującego przepisu:
Składniki:
500 g mąki pszennej
50 g świeżych drożdży
100 g masła
100 ml ciepłej wody
100 ml mleka
pół łyżeczki soli i szczypta cukru
dodatkowo: szczypta soli, sezam lub mak
Sposób przygotowania:
- Przygotować zaczyn: drożdże rozkruszyć z cukrem, wymieszać z ciepłą wodą i mlekiem, zostawić do wyrośnięcia.
- Mąkę przesiać przez sito i wymieszać z solą.
- Rozpuścić masło i zostawić do ostygnięcia.
- Połączyć zaczyn z mąką i masłem. Wyrobić ciasto. Odstawić na godzinę w ciepłe miejsce do wyrośnięcia.
- Z ciasta odrywać niewielkie kulki i palcami formować z nich wałeczki (tzw. sulki). Zlepić końcówki dwóch wałeczków i spiralnie owinąć je wokół siebie. Połączyć końcówki spirali, formując z nich obwarzanka.
- W szerokim garnku zagotować wodę. Każdy obwarzanek zanurzyć w gorącej wodzie na chwilę. Wyłowić, odsączyć i położyć na blaszkę.
- Posypać solą, sezamem lub makiem.
- Piec 20–30 minut w temperaturze 180–190°C na złoty kolor.
- spirala
- kilkanaście centymetrów
- mak
- muzeum
- festiwal
- certyfikat
kłaść – ………………………..………………………..
sypać – ………………………..……………………….
Bajgle – …………………………………………….………………………..………………………………………………………………..
…………………………………………….………………………..………………………………………………………………………………..
…………………………………………….………………………..………………………………………………………………………………..
Precle – …………………………………………….………………………..………………………………………………………………..
…………………………………………….………………………..………………………………………………………………………………..
…………………………………………….………………………..………………………………………………………………………………..
czasowniki dokonane w trybie rozkazującym.
- Świeże drożdże i cukier rozetrzyj (rozetrzeć) z odrobiną mleka (2–3 łyżki). ………….……………. (Przykryć) ściereczką i ………….……………. (pozostawić) na 15 minut w temperaturze pokojowej.
- Mąkę ………….……………. (wsypać) do dużej miski. ………….……………. (Dodać) sól, miękkie masło, zaczyn z drożdży i resztę mleka. ………….……………. (Zagnieść) na jednolite ciasto.
- Miskę z ciastem ………….……………. (przykryć) ściereczką i ………….……………. (odstawić) w ciepłe miejsce na ok. 30 minut.
- Ciasto ………………………… (podzielić) na 16 równych części. Z każdej części ………….……………. (uformować) wałek o długości ok. 30–35 cm. Z wałka ………….……………. (ulepić) precla. Precle ………….……………. (ułożyć) na lekko posypanej mąką desce. ………….……………. (Pozostawić) na 15 minut.
- Deskę z preclami ………….……………. (włożyć) na 1 godzinę do lodówki.
- ………….……………. (Zagotować) litr wody. Następnie ………….……………. (dodać) 3 łyżki sody. ………….……………. (Włożyć) precle do gotującej się wody i ………….……………. (zostawić) je na 30 sekund.
- ………….……………. (Wyjąć) łyżką cedzakową, ………….……………. (odsączyć) z wody i ………….……………. (ułożyć) na blasze do pieczenia.
- Od razu precle ………….……………. (posypać) solą i ………….……………. (naciąć) w miejscu, gdzie ciasto jest najgrubsze.
- ………….……………. (Nagrzać) piekarnik do 220°C i ………….……………. (włożyć) blachę z preclami.
- ………….……………. (Upiec) na złoty kolor.
- Blachę z preclami ………….……………. (wyjąć) z piekarnika i ………….……………. (pozostawić) do ostygnięcia.
Zadanie 6. Obejrzyj film zrealizowany we współpracy z Żywym Muzeum
Obwarzanka w Krakowie.
Następnie napisz tekst do przewodnika po Krakowie. Opisz w nim historię i tradycję wypiekania obwarzanków oraz zachęć turystów do odwiedzenia muzeum.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Danie 2: Proziaki
Te małe bułeczki są znane głównie na Podkarpaciu. Mają bardzo skromny skład, bo do ich przygotowania potrzeba tylko mąki, jajek, kwaśnego mleka, trochę sody i odrobiny soli. Kwaśne mleko można zastąpić maślanką lub kefirem. Ten podkarpacki rarytas najlepiej smakuje z masłem czosnkowym i szklanką mleka. Można go też posmarować słodkim dżemem.
Pyszne, przygotowane według tradycyjnej receptury proziaki najlepiej smakują w Przemyślu – turystycznym sercu Podkarpacia. Można je też przygotować samodzielnie w domu.
Zadanie 1. Na podstawie tekstu uzupełnij listę składników, potrzebnych do przygotowania proziaków.
Składniki:
500 gr ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
1 szklanka ………………………………………………………………………………………………………………………………………….
1 średnie …………………………………………………………………………………………………………………………………………….
1 płaska łyżeczka ……………………………………………………………………………………………………………………………..
szczypta ………………………………………………………………………………………………………………………………………………
Zadanie 2. Uzupełnij opis przygotowania proziaków. Użyj w trybie rozkazującym następujących czasowników:
przełożyć przesiać używać wyciąć ułożyć
rozwałkować przykryć wsypać odłożyć usmażyć
wbić wyrabiać wlać
Do dużej miski przesiej przez sito mąkę. ……………………..………. sól i sodę oczyszczoną. ……………………..………. jedno jajko i ……………………..………. szklankę maślanki. Całość ……………………..………. dłońmi kilka minut, aż ciasto zrobi się jednolite. Będzie lekko klejące. Następnie ……………………..………. ciasto na suchy blat. ……………………..………. je na placek grubości około 1 cm. Przy pomocy szklanki ……………………..………. z ciasta kółka i …………………….…. je obok siebie na drewnianej desce. Surowe proziaki …………………..……….na 15 minut bawełnianą ściereczką i ……………………..………. w ciepłe miejsce. Po tym czasie ……………………..………. je na patelni z grubym dnem. Do smażenia nie ……………………..………. oleju ani żadnego innego tłuszczu.
Zadanie 3. Obejrzyj filmik o tradycji wypiekania proziaków.
Odpowiedz na pytania:
- Dlaczego proziaki są tak popularne na Podkarpaciu?
- Skąd wzięła się ich nazwa?
- Jakie proziaki są wypiekane w Domowej Piekarni i Spiżarni na początku wiosny?
Danie 3: Fuczki
Ważnym miejscem na kulinarnej mapie Polski są Bieszczady. W tradycyjnej kuchni tego regionu sporo jest wpływów grup etnicznych w przeszłości zamieszkujących te tereny, czyli Bojków i Łemków. Wiedli oni skromne życie i taka też pozostawała ich kuchnia. Przygotowywane przez nich dania najczęściej były postne i składały się z tego, co rosło w przydomowych
ogródkach, a także co można było znaleźć w okolicznych lasach i na polach. Jedną z przyrządzanych do dziś potraw łemkowskich są fuczki, znane też jako cudaki bieszczadzkie. Są to placki, które smaży się podobnie jak placki ziemniaczane, ale ich najważniejszym składnikiem jest kiszona kapusta. Najpierw trzeba ją odcedzić, a następnie posiekać i wymieszać z ciastem naleśnikowym. Ciasto robi się z jajka, mąki i mleka, można także dodać wody. Następnie miesza się je z kapustą i doprawia solą, pieprzem, cząbrem oraz kminkiem. Fuczki smaży się na oleju. Podaje się je z kwaśną śmietaną lub sosem czosnkowym. Tradycyjnie posypuje się je także siekanym świeżym koperkiem lub natką pietruszki. Te pyszne placki łemkowskie są w Bieszczadach bardzo popularne – można je kupić zarówno w wystawnej restauracji, jak i w przydrożnym zajeździe.
Zadanie 1. Na podstawie tekstu stwórz samodzielnie przepis na fuczki. Wymień
składniki i opisz sposób przygotowania.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………..………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Zadanie 2. Znajdź w internecie kilka informacji o Łemkach. Przygotuj o nich krótką wypowiedź, w której odpowiesz na następujące pytania:
- Skąd pochodzą?
- Gdzie kiedyś mieszkali?
- Czym się zajmowali?
- Co się z nimi stało?
- Skąd wzięła się nazwa „Łemkowie”?
Możesz skorzystać z filmiku o Łemkach, który obejrzysz tu.
Zadanie 3. Przeczytaj tekst o jednej z bieszczadzkich restauracji mieszczącej się w Sanoku – Gospodzie pod Białą Górą.
W menu restauracji, oprócz cudaków bieszczadzkich (czyli fuczków) jest wiele potraw tamtejszej kuchni regionalnej. Wybierz tę, którą chciałbyś / chciałabyś spróbować. Uzasadnij swój wybór. Możesz poszukać w internecie informacji na temat tych dań.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Danie 4: Kwaśnica
Kwaśnica to zupa znana w kuchni podhalańskiej. Jest przygotowywana z kiszonej kapusty i mięsa, spożywana z ziemniakami lub chlebem. Powinna być bardzo kwaśna. Najczęściej jest podawana z ziemniakami ugotowanymi osobno, w przeciwieństwie do kapuśniaku, gdzie ziemniaki są krojone w drobną kostkę i gotowane razem z zupą w jednym garnku. Niedopuszczalne jest dodawanie do kwaśnicy warzyw, takich jak marchewka czy pietruszka. Dodaje się je tylko do kapuśniaku, który czasem bywa błędnie serwowany jako kwaśnica.
Zadanie 1. Wypisz z tekstu wszystkie imiesłowy przymiotnikowe bierne i zastąp je formami opisowymi z czasownikiem.
Wzór:
znana – ta, którą znamy
1. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
6. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
7. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
8. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
Zadanie 2. Przepisz tekst o kwaśnicy. Zmień go tak, żeby wszystkie imiesłowy przymiotnikowe bierne zastąpić czasownikami. Zwróć uwagę, że w niektórych sytuacjach wymusi to większe zmiany w tekście. Dla ułatwienia pierwsze zdanie jest już zmienione.
Kwaśnica to zupa, którą znamy z kuchni podhalańskiej. …………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………….…………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………..………………………………………………………………………
Zadanie 3. Opowiedz na podstawie tekstu, na czym polega różnica między kwaśnicą a kapuśniakiem.
Zadanie 4. Obejrzyj filmik, w którym znany polski dziennikarz i krytyk kulinarny, Robert Makłowicz, gotuje kwaśnicę.
Odpowiedz na pytania:
- Jakich grzybów użył kucharz do przyrządzenia tego dania?
- Jakie dodał mięso?
- Jakie przyprawy wsypał do zupy?
- Jak długo kwaśnica się gotowała?
Danie 5: Cebularze
Województwo lubelskie to miejsce, które coraz chętniej odwiedzają turyści z całego świata. Najważniejszą lubelską perełką turystyczną jest oczywiście stolica województwa, czyli Lublin. Osoby, które odwiedzają to miasto zachwycają się jego licznymi atrakcjami. Należą do nich również regionalne przysmaki zwane cebularzami. Są to pyszne pszenne placki drożdżowe, które pokrywamy aromatyczną mieszanką cebuli i maku, a następnie pieczemy. Danie wywodzi się z kuchni żydowskiej. Pierwsze wzmianki na jego temat, a także receptura, którą piekarze przekazują z pokolenia na pokolenie, sięgają XIX stulecia.
Zadanie 1. Przekształć podkreślone w tekście fragmenty według wzoru.
Wzór:
miejsce, które coraz chętniej odwiedzają turyści – miejsce coraz chętniej odwiedzane przez turystów
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………..……………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………..………………………………………………………………….
Zadanie 2. Przekształć zdania, zastępując czasownik imiesłowem. Zwróć uwagę, że w niektórych przypadkach wymusi to większe zmiany w strukturze zdania.
Wzór:
Komisja Europejska zarejestrowała cebularza lubelskiego jako produkt o chronionym znaczeniu
geograficznym.
Cebularz lubelski został zarejestrowany przez Komisję Europejską jako produkt o chronionym
oznaczeniu geograficznym.
- Cebularz to najsłynniejszy lubelski rarytas, który wywodzi się z kuchni żydowskiej.
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Na drożdżowe ciasto nakłada się farsz, który składa się z cebuli, maku i soli.
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Od kilku lat cebularz ma status produktu regionalnego, który jest chroniony prawem Unii Europejskiej.
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Jeśli chcemy poznać smak oryginalnego wypieku, musimy szukać piekarni, która posiada certyfikat.
…………………………………………………………………………………………………………………………………… - Legenda głosi, że pierwszy przepis na cebularz opracowała Esterka, która była słynącą z wyjątkowej urody Żydówką.
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Król Kazimierz, który wracał z polowania, odwiedził niespodziewanie dom Esterki.
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Kobieta, która nie była przygotowana na wizytę władcy, zrobiła szybko ciasto drożdżowe oraz farsz z cebuli i maku.
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Placek zapiekła w piecu i zaserwowała królowi, który zachwycał się jego smakiem.
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Mieszkańcy Lublina przez wiele lat kupowali o poranku cebularze, które były wypiekane przez żydowskich piekarzy.
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Mieszkańcy miasta i turyści do dziś uwielbiają smak tych bułeczek.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Zadanie 3. Obejrzyj filmik na temat tradycyjnego wypieku cebularzy lubelskich.
Odpowiedz na pytania:
- Jaka jest legenda dotycząca powstania cebularzy lubelskich?
- Jak przygotowuje się cebulę dodawaną do potrawy? Jakiego przyrządu się wtedy używa?
- Z czego składa się ciasto na cebularze lubelskie?
- Jak wyglądają poszczególne etapy przygotowania cebularzy
- Spróbuj na podstawie filmiku wyjaśnić, co znaczy „mieć miarkę w rękach”.
Danie 6: Rogale świętomarcińskie
Będąc w Poznaniu, musicie spróbować rogali świętomarcińskich. Wypieka się je z ciasta półfrancuskiego i nadziewa masą z białego maku, wanilii, cukru, orzechów, rodzynek, margaryny i skórki pomarańczowej. Autorzy przewodników turystycznych, tłumacząc pochodzenie przysmaku, powołują się na pewną legendę, zgodnie z którą kształt rogali przypomina podkowę zgubioną przez konia świętego Marcina. Ten święty jest symbolem dobroczynności, a tradycję wypiekania i jedzenia rogali świętomarcińskich kultywuje się co roku 11 listopada, czyli w dzień św. Marcina. Podobno w 1891 roku podczas jednego z listopadowych kazań pewien poznański proboszcz, powoławszy się na wzór świętego Marcina, wezwał wiernych do wsparcia potrzebujących. Jeden z cukierników, słuchając tego kazania, postanowił, że nakarmi biedaków. Upiekłszy kilka blach słodkich rogali, rozdał je głodnym i potrzebującym. W tę inicjatywę włączyli się też inni poznańscy cukiernicy, kontynuując
tradycję wypiekania i rozdawania rogali świętomarcińskich przez wiele następnych lat. Nie wiadomo, ile prawdy w tej historii, ale jedno jest pewne – nie można wyjechać z Poznania, nie spróbowawszy wcześniej tego przysmaku.
Zadanie 1. Zdecyduj, czy poniższe zdania są prawdziwe (p), czy fałszywe (f).
a) Rogale świętomarcińskie są tradycyjnym przysmakiem kaszubskiej kuchni. p / f
b) Te rogale nadziewa się makiem, orzechami, rodzynkami i kapustą. p / f
c) Ich kształt przypomina końską podkowę. p / f
d) Tradycja wypiekania rogali świętomarcińskich związana jest z 11 listopada. p / f
e) Święty Marcin to patron wszystkich cukierników. p / f
Zadanie 2. Opowiedz legendę dotyczącą rogali świętomarcińskich. Ułóż wypowiedź, używając poniższych haseł w takiej kolejności, w jakiej zostały podane poniżej:
- Poznań
- ciasto i nadzienie
- końska podkowa
- symbol dobroczynności
- 1891 r.
- biedacy
- słodkie rogale
- tradycja
Zadanie 3. Przekształć zdania z podkreślonymi w tekście imiesłowami przysłówkowymi według wzoru.
Wzór:
Będąc w Poznaniu, musicie spróbować rogali świętomarcińskich.
Kiedy będziecie w Poznaniu, musicie spróbować rogali świętomarcińskich.
Powoławszy się na wzór świętego Marcina, wezwał wiernych do wsparcia potrzebujących.
Powołał się na wzór świętego Marcina i wezwał wiernych do wsparcia potrzebujących.
- Autorzy przewodników turystycznych, tłumacząc pochodzenie przysmaku, powołują się na pewną legendę.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Jeden z cukierników, słuchając tego kazania, postanowił, że nakarmi biedaków.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Upiekłszy kilka blach słodkich rogali, rozdał je głodnym i potrzebującym.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - W tę inicjatywę włączyli się też inni poznańscy cukiernicy, kontynuując tradycję wypiekania i rozdawania rogali świętomarcińskich przez wiele następnych lat.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………… - Nie można wyjechać z Poznania, nie spróbowawszy wcześniej tego przysmaku.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Zadanie 4. Obejrzyj filmik na temat tradycji wypiekania i spożywania
rogali świętomarcińskich.
Odpowiedz na pytania:
- Czy rogale świętomarcińskie są tanie? Z czego wynika ich cena
- Co na temat rogali powiedzieli przechodnie, którzy wypowiedzieli się w filmiku?
- Czym charakteryzuje się oryginalny rogal świętomarciński?
- Dlaczego ten przysmak jest taki kaloryczny?
- Jak można spalić kalorie po zjedzeniu rogala świętomarcińskiego?
Danie 7: Toruńskie pierniki
Toruńskie pierniki to tradycyjne wypieki z mąki, wody, mleka, miodu i przypraw korzennych. Najpierw ręcznie wyrabia się ciasto, a następnie piecze się je w piecu. Kiedy mówimy o toruńskich piernikach, musimy wspomnieć, że istnieje kilka rodzajów tych słodkości – pierniki z nadzieniem i bez nadzienia, pierniki lukrowane i pierniki w czekoladowej polewie. Jednymi z najbardziej charakterystycznych są pierniki, których kształt tworzy sześć połączonych ze sobą kółek. Taki piernik jest nazywany „katarzynką”. Jego historia wiąże się z legendą o piekarzu i jego córce Katarzynie. Piekarz zachorował i poprosił Kasię, żeby
zastąpiła go przy pracy. Katarzyna nie mogła znaleźć foremek do pierników i wyciągnęła okrągły kubek, którym wycięła w cieście sześć kółek. Ułożyła je obok siebie i włożyła do pieca. Kiedy piernikowe kółka się piekły, złączyły się w jedną całość i utworzyły ciastko o niespotykanym dotąd kształcie. Katarzynka włożyła wypieki do kosza i poszła na rynek. Pachnące pierniki o ciekawym kształcie złączonych ze sobą sześciu kółek zaciekawiły mieszkańców miasta i znane są do dziś. Kiedy będziecie w Toruniu, musicie ich spróbować.
Zadanie 1. Zadaj koledze / koleżance z grupy sześć dowolnych pytań dotyczących tekstu
o toruńskich piernikach.
Zadanie 2. Przekształć poniższe zdania w taki sposób, żeby wystąpiły w nich imiesłowy przysłówkowe.
Wzór:
Najpierw ręcznie wyrabia się ciasto, a następnie piecze się je w piecu.
Wyrobiwszy ręcznie ciasto, piecze się je w piecu.
Kiedy mówimy o toruńskich piernikach, musimy wspomnieć, że istnieje kilka rodzajów tych słodkości.
Mówiąc o toruńskich piernikach, musimy wspomnieć, że istnieje kilka rodzajów tych słodkości.
- Piekarz zachorował i poprosił Kasię, żeby zastąpiła go przy pracy.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………… - Katarzyna nie mogła znaleźć foremek do pierników i wyciągnęła okrągły kubek, którym
wycięła w cieście sześć kółek.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………… - Ułożyła je obok siebie i włożyła do pieca.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………… - Kiedy piernikowe kółka się piekły, złączyły się w jedną całość i utworzyły ciastko o niespotykanym
dotąd kształcie.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………… - Katarzynka włożyła wypieki do kosza i poszła na rynek.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………… - Kiedy będziecie w Toruniu, musicie ich spróbować.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………
w następujący sposób:
Pewnego dnia mój tatuś zachorował. ………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Danie 8: Pasztecik i barszczyk
Nie każdy wie, że choć za początek rozwoju dań typu fast food w Polsce uznaje się lata 90., to w Szczecinie dużo wcześniej istniał bar z szybkim jedzeniem. I nie chodzi o budkę z hot dogami, hamburgerami czy frytkami, ale o lokal gastronomiczny, w którym można było kupić szczeciński specjał – pasztecik. Jego receptura do dziś jest ściśle przestrzegana, dzięki czemu produkt wciąż zachowuje swój unikalny smak. A wszystko zaczęło się pod koniec lat 60., kiedy to sprowadzono z radzieckiego demobilu maszynę służącą do wyrabiania tzw. pierożków. W Szczecinie ją nieco przerobiono i tak pojawił się kultowy pasztecik. Jest to rodzaj smażonego ciasta drożdżowego, wyglądem przypominającego małe roladki. W środku znajduje się mięsne lub jarskie nadzienie. Farsz najczęściej jest zrobiony z wołowiny i wieprzowiny, ale popularne są także wersje z pieczarek i sera, z kapusty i grzybów, a nawet z masy jajecznej. Pasztecik ma chrupiącą skórkę, a w środku jest pulchny i mięciutki. Jego długość wynosi 12–14 cm. W Szczecinie podaje się go z kubkiem gorącego i pikantnego barszczyku, przyrządzonego na bazie naturalnych buraków. W 2010 roku szczeciński pasztecik znalazł się na liście produktów tradycyjnych, chronionych przez prawo unijne. Oznacza to, że wszyscy producenci muszą ściśle przestrzegać jego tradycyjnej receptury.
O popularności dania świadczy fakt, że 20 października jest w stolicy województwa zachodniopomorskiego obchodzony jako Dzień Pasztecika Szczecińskiego. Każdy kto przyjedzie do Szczecina, musi spróbować tego rarytasu, bo w żadnym innym miejscu w Polsce nie jest to możliwe.
Zadanie 1. Odpowiedz na pytania.
- Kiedy zaczęła się historia szczecińskiego pasztecika i z czym była związana?
- Z czego przyrządza się paszteciki?
- Jaki kształt i jaką konsystencję ma pasztecik?
- Jaki napój najlepiej smakuje z pasztecikiem?
- Co jest gwarantem oryginalnego i tradycyjnego smaku pasztecika szczecińskiego?
- Czy to danie jest popularne wśród mieszkańców Szczecina? Na jakiej podstawie można to stwierdzić?
- W tekście piosenki podano adres najstarszej działającej w Szczecinie pasztecikarni (baru z pasztecikami). Posłuchaj uważnie i wynotuj ten adres.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………… - Autorka tekstu w humorystyczny sposób przywołuje sytuacje, które mogą stać się okazją do zjedzenia pasztecika. Wymień co najmniej cztery z nich.
Wzór:
Gdy masz dziki (czyli zły) humor.
1. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. …………………………………………………………………………………………………………………………………………..
b) mały pieróg.
Zdrobnienia pełnią kilka funkcji:
- nazywają małe rzeczy;
- wyrażają emocjonalny stosunek (pozytywny lub negatywny);
- zmieniają znaczenie słowa.
Zadanie 4. Zdarza się, że zdrobnienie nadaje słowu zupełnie nowe znaczenie lub nieco je modyfikuje. Uzupełnij zdania słowami podstawowymi lub zdrobnieniami, w zależności od kontekstu (użyj ich w prawidłowej formie).
- mysz, myszka
a) W naszej piwnicy grasuje ………………….. .
b) Zepsuła mi się ………………….. do komputera. - noga, nóżka
a) Kupiłam szklany świecznik na wysokiej ………………….. .
b) Uderzyłem się w ………………….., chyba jest złamana. - kapuśniak, kapuśniaczek
a) Moja babcia gotuje najlepszy ………………………….. na świecie.
b) Z nieba pada lekki ……………………………….…….. . - lampa, lampka
a) Wznieśliśmy toast ………………….. szampana.
b) Kasia ma w salonie piękną ………………….. - kanapa, kanapka
a) Padła zmęczona na ………………….. .
b) Zjemy na śniadanie ………………….. z szynką - kura, kurka
a) Tata nazbierał w lesie całe wiaderko ………………….., zrobimy sos do pieczeni.
b) Nasze ………………….. przestały znosić jajka. - miecz, mieczyk
a) ………………….. ogrodowy należy do stosunkowo odpornych roślin.
b) U mojego wujka na ścianie wisi stary ………………….. samurajski. - oko, oczko
a) Jan kupił Matyldzie pierścionek ze złotym ………………….. .
b) Boli mnie ………………….., chyba muszę pójść do okulisty. - pióro, piórko
a) Daliśmy naszemu tacie w prezencie wieczne ………………….. .
b) To szare ………………….. należało chyba do jakiegoś wróbelka. - skóra, skórka
a) Dobry pasztecik to taki, który ma chrupiącą ………………….. i miękki farsz w środku.
b) Jednym z objawów anemii jest blada ………………….. . - buda, budka
a) Przy głównej ulicy stoją ………………….. z hamburgerami.
b) Tata zbudował dla Burka nową ocieplaną ………………….. .
Zadanie 5. Zdrobnienia często pełnią funkcję tzw. czułych słówek, czyli nacechowanych pozytywnie form zwracania się do innych. Uzupełnij zdania, zmieniając słowo z nawiasu w czułe słówko. W niektórych przykładach może wystąpić kilka wariantów.
Wzór:
Pięknie dziś wyglądasz, ………………….. . (kot)
Pięknie dziś wyglądasz, kotku / koteczku / kotusiu.
Zrobisz mi śniadanie, …………………. ? (ryba)
Zrobisz mi śniadanie, rybko / rybeczko / rybeńko?
- ……………………..….., pojedźmy gdzieś razem na weekend. (słońce)
- ……………………………., nie gniewaj się na mnie. (żaba)
- Nie martw się, ………………….………., jakoś sobie poradzimy. (robak)
- Ech, …………………….………, stęskniłem się za tobą! (morda)
- ……………………….……, chciałabym ci pomóc, ale nie umiem. (złoto)
- …………………………………., jesteś przesłodka! (cukierek)
- ………………………..………, chodź na obiadek. (anioł)
- Pośpiesz się, …………….………………., bo zaraz się spóźnimy. (ptak)
- …………………………….., nie spodziewałam się tego po tobie. (tygrys)
Zadanie 6. Ułóż 6 zdań, w których wystąpią czułe słówka utworzone od następujących wyrazów.
gwiazda róża kwiatek
serce bąbel mysz
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
Ćwiczenie 11. Przeczytaj tekst z przewodnika po Polsce. Uzupełnij go poniższymi słowami w prawidłowych formach.
fuczki kwaśnica obwarzanki cebularze
paszteciki proziaki pierniki degustacja
smaki rogale świętomarcińskie
Witaj w Polsce – kraju bogatym nie tylko w historię i piękne krajobrazy, ale także w wyjątkowe smaki i tradycje kulinarne. Podróżując po naszym kraju, nie możesz przegapić okazji do ………………………. różnorodnych potraw i przysmaków charakterystycznych dla poszczególnych regionów. Pozwól nam zabrać Cię w podróż po polskiej kuchni regionalnej. Zacznijmy od Małopolski i tradycji wypiekania ……………………………………………..……………. . Są one popularne zarówno wśród mieszkańców Krakowa, jak i turystów, którzy często kupują je jako przekąskę podczas spacerów po Starym Mieście. Region, z którym sąsiadują Małopolanie, to Podkarpacie, z pięknym miastem Przemyśl. Jego malownicze położenie nad rzeką San oraz bliskość gór czynią z niego miejsce pełne naturalnych atutów i turystycznych atrakcji. Przyjemne kawiarnie i restauracje serwujące lokalne przysmaki, w tym ………………………. . Każdy mieszkaniec Przemyśla z pewnością wskaże Ci co najmniej kilka miejsc, gdzie możesz ich spróbować. W chłodny zimowy dzień rozgrzeje Cię ………………………., z której słyną górale. W Zakopanem można znaleźć wiele knajpek serwujących tę aromatyczną zupę. Podhalanie słyną z umiejętności przyrządzania kwaśnicy według starych, rodzinnych przepisów, które przekazują z pokolenia na pokolenie. W Bieszczadach natomiast koniecznie spróbuj ………………………., znanych również jako cudaki bieszczadzkie. Jest to tradycyjna potrawa kuchni Łemków. A czy wiesz, jak smakują lubelskie ……………………….? To jedna z charakterystycznych potraw regionalnych Lubelszczyzny. Cebularze są symbolem lokalnej kuchni i cieszą się popularnością zarówno wśród mieszkańców Lublina, jak i turystów odwiedzających te tereny. A jeśli możesz odwiedzić Poznań późną jesienią, to koniecznie pojedź tam 11 listopada. Wtedy Wielkopolanie obchodzą Dzień Świętego Marcina i z tej okazji zajadają się …………………………………………….………. …………………………………………….………. nadziewanymi białym makiem, wanilią, rodzynkami i orzechami. Kolejną deserową przekąską są przepyszne toruńskie ………………………. . Wśród mieszkańców Torunia znane są różne rodzaje tych słodkości. Popularnością cieszą się te z nadzieniem i polewą czekoladową lub lukrem. Jedna z najmłodszych kulinarnych tradycji w naszym kraju to niezwykle popularne wśród mieszkańców Szczecina ………………………. . Są one pyszne i sycące, a popite dobrze doprawionym barszczykiem dodadzą siły i energii na cały dzień. Każdy Polak, niezależnie od regionu, może być dumny z bogactwa i różnorodności swojej kuchni. Zapraszamy Cię do odkrywania tych ………………………. podczas niezapomnianej podróży po Polsce!
Ćwiczenie 12. Połącz nazwę dania z nazwą regionu lub miasta.
- paszteciki
- kwaśnica
- fuczki
- rogale świętomarcińskie
- proziaki
- cebularze
- pierniki
- obwarzanki
a) Podhale
b) Szczecin
c) Toruń
d) Bieszczady
e) Poznań
f) Kraków
g) Podkarpacie
h) Lublin
Ćwiczenie 13. Wyobraź sobie, że prowadzisz blog kulinarny. Opisz w nim kilka dań regionalnych, związanych z twoim krajem. Wpis, który właśnie tworzysz ma być skierowany do Polaków, więc napisz go w języku polskim.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………….………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Ćwiczenie 14. Obejrzyj filmik na temat tradycyjnych dań polskiej kuchni. Następnie uzupełnij tabelę, w której wypiszesz nazwy dań oraz informacje na ich temat. Dla ułatwienia wypełniono dane na temat pierwszej potrawy.
Ćwiczenie 15. Na podstawie tabeli z poprzedniego ćwiczenia przygotuj menu restauracyjne. Napisz w nim krótki opis dania. Dla ułatwienia zaproponowano sposób podania gołąbków.
Ćwiczenie 16. Na podstawie stworzonego menu dokończ dialog między kelnerem a gościem (lub gośćmi) restauracji. Dialog powinien się składać z co najmniej 12 replik i musi się zakończyć złożeniem zamówienia na dwudaniowy obiad.
Kelner: Dzień dobry, czy mogę już przyjąć od państwa zamówienie?
Gość: Dzień dobry. Tak, ale mam kilka pytań. Czy barszcz czerwony jest zabielany?
Kelner: Tak, podajemy go z kwaśną śmietaną.
Gość: A czy mogę poprosić bez śmietany?
Kelner: Oczywiście. Przekażę kucharzowi.
Gość: ……………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
17. Przeczytaj tekst i odpowiedz na znajdujące się pod nim pytania.
Ira niedawno przyjechała do Polski w odwiedziny do swojej koleżanki Kasi, z którą poznała się na wymianie studenckiej. Słabo znała język i miała nadzieję, że trochę się podszkoli. Jeszcze przed wyjazdem dużo czytała na temat Polski i trafiła na informację o tradycyjnej kuchni. Była jej bardzo ciekawa, dlatego już drugiego dnia pobytu poprosiła Kasię, żeby poszły do jakiejś restauracji serwującej polskie dania. Dziewczyny przejrzały w internecie spis najbardziej polecanych restauracji w mieście i spośród miejsc oferujących dania z całego świata (m.in. włoskie, chińskie, indyjskie, brazylijskie czy francuskie) wybrały to, które wydało im się najwłaściwsze – restaurację POLSKA KUCHNIA. „Tu na pewno zjem coś typowo polskiego” – pomyślała Ira.
Zaraz po wejściu do lokalu dziewczyna poczuła się jak w domu. Panowała tu ciepła atmosfera, którą tworzył wystrój miejsca. W oknach wisiały ażurowe firanki i haftowane zasłony. Na parapetach stały małe lampki ze słomkowymi abażurami, a ściany były przyozdobione kolorowymi wycinankami ludowymi.
Dziewczyny usiadły przy jednym ze stolików. Ira rozejrzała się – w restauracji stały tradycyjne drewniane meble, a pod jedną ze ścian zauważyła kredens kuchenny z ręcznie malowaną ceramiką. Przy wejściu znajdowała się podłużna komoda, z której kelnerzy wyciągali sztućce i haftowane w łowickie wzory serwetki. Ira poczuła się, jakby przeniosła się w czasie.
Do stolika podeszła kelnerka. Jej strój przypominał tradycyjny łowicki ubiór – miała na sobie rozkloszowaną pasiastą spódnicę, haftowaną koszulę i czerwone korale. Uśmiechnęła się szeroko i podała dziewczynom menu. Ira poprosiła Kasię, żeby przeczytała na głos spis potraw, a potem wspólnie coś wybiorą.
–Dziś szef kuchni poleca barszcz ukraiński i placek po węgiersku – zaczęła Kasia. – Barszcz jest w dwóch wersjach – mięsnej i wegetariańskiej, na wywarze z włoszczyzny. Jeśli nie chcesz barszczu, to polecam rosół z kołdunami litewskimi. Pycha! Na drugie danie możemy wziąć fasolkę po bretońsku albo pierogi ruskie. Jeśli wolisz rybę, to polecam karpia po żydowsku albo rybę po grecku. Możemy jeszcze zamówić coś na przystawkę.
Myślę, że posmakowałby ci tatar z ogórkiem i cebulką. Widzę, że mają tu też jajka po wiedeńsku, ale podają je tylko na śniadanie, więc chyba już nie uda się nam dziś spróbować. To co – na co masz ochotę?
Ira przez krótką chwilę milczała, a po chwili powiedziała tylko – No… ciekawa ta kuchnia polska…
- Jak sądzisz, dlaczego Ira powiedziała, że kuchnia polska jest ciekawa? Czy ma to związek z nazwami dań? Czy te nazwy sugerują obce pochodzenie potraw? Czy w wypowiedzi Iry była ironia? Uzasadnij odpowiedź.
- Czy wśród tradycyjnych dań w twoim kraju również można znaleźć takie, których nazwa sugeruje obce pochodzenie?
Ćwiczenie 18. Uzupełnij tabelę. Dopasuj poniższe słowa i wyrażenia do ich opisów.
jajka po wiedeńsku, włoszczyzna, karp po żydowsku, placek po węgiersku, kołduny litewskie, fasolka po bretońsku, pierogi ruskie, barszcz ukraiński, ryba po grecku, tatar
Ćwiczenie 19. Czy znasz potrawy z poprzedniego ćwiczenia? Smakują ci? A jeśli nie znasz, to których z nich chciałbyś / chciałabyś spróbować? Dlaczego?
Ćwiczenie 20. Jak wyglądała restauracja, którą odwiedziły Ira i Kasia? Uzupełnij tabelę, wpisując elementy, które nadawały wnętrzu tradycyjny charakter. Dla ułatwienia
uzupełniono pierwszą linijkę.
Ćwiczenie 21. Wyobraź sobie restaurację, która jest urządzona w stylu minimalistycznym. Uzupełnij tabelę, wpisując elementy, które nadadzą temu miejscu nowoczesnego charakteru. Użyj poniższych słów w dowolnych kombinacjach z innymi słowami.
jasny naturalny kinkiety ascetyczny stonowany
elegancki sterylny harmonijny prosty spokojny
plakaty stal / stalowy nastrojowy szkło / szklany materiał
beton / betonowy nowoczesność / nowoczesny
Ćwiczenie 22. Napisz krótki opis restauracji urządzonej w stylu nowoczesnym i minimalistycznym. Wymyśl jej nazwę i zaproponuj dania, które mogłyby być w niej serwowane. Użyj słownictwa z tabeli z poprzedniego ćwiczenia.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………….…………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Ćwiczenie 23. Jednym z elementów wystroju w restauracji, którą odwiedziły Ira i Kasia były wycinanki ludowe. Obejrzyj film na temat wycinanek łowickich. Następnie odpowiedz na pytania.
Pytania:
- W jakich kulturach, oprócz polskiej, można spotkać wycinanki?
- W których rejonach Polski popularne było robienie wycinanek?
- Kiedy pojawiła się pierwsza wycinanka w Łowiczu?
- Na czym polega technika robienia wycinanek w różnych kolorach?
- Czego kiedyś używano jako kleju?
- Jaki przyrząd służył do robienia wycinanek?
- Ile jest rodzajów tradycyjnej wycinanki łowickiej? Czym one się charakteryzują?
- Skąd pochodzi nazwa wycinanki typu „gwiozda”?
- Co symbolizuje kogut, który jest jednym z najczęściej występujących motywów na wycinankach łowickich?
- Kto wykonywał wycinanki – kobiety czy mężczyźni? Z jakiej okazji?
Ćwiczenie 24. Obejrzyj film na temat wycinanek kurpiowskich. Następnie ułóż co najmniej 5 pytań do filmu. Zadaj je koledze / koleżance z grupy i odpowiedz na jego / jej pytania.
Pytania:
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
- ……………………………………………………………………………………..…………………………………………………..
Ćwiczenie 25. Opowiedz, jakie cechy wspólne mają wycinanki łowickie i wycinanki kurpiowskie. Zwróć uwagę na następujące elementy: nazwy, narzędzia, wzory i motywy, materiały, cel wykonywania wycinanek.
