Zagadnienia komunikacyjne
Komunikowanie się młodzieży
Opis działalności Rady Języka Polskiego
Wyrażanie opinii na temat muzyki
Zagadnienia językowe
Język młodzieżowy
Slang
Zapożyczenia z języka angielskiego
Semantyka
Rozmowa z profesor Ewą Kołodziejek – Część III
Jest pani członkinią Rady Języka Polskiego i już drugą kadencję jej wiceprzewodniczącą. Z czym wiąże się ta funkcja?
Jedną z form popularyzowania wiedzy o języku jest moja działalność w Radzie Języka Polskiego. Zadaniem Rady jest wyrażanie opinii o użyciu języka i wspieranie różnych instytucji publicznych w kwestiach językowych. Opiniujemy imiona dla urzędów stanu cywilnego, nazwy dla urzędu patentowego, analizujemy użycie języka w różnych obszarach publicznej działalności: w biznesie, w urzędach, w nauce itp. To jest nasza statutowa powinność.
Odrębne działania prowadzą także zespoły Rady. Na przykład Zespół Retoryki i Komunikacji Publicznej, którym kieruję, prowadzi kampanie społeczne poświęcone „dobremu” użyciu języka, czyli takiemu, który nas łączy, nie dzieli. Właśnie zakończyliśmy kampanię społeczną zatytułowaną „Ty mówisz, ja czuję. Dobre słowo, lepszy świat” mówiącą o etyce słowa i komunikacji niedyskryminującej. Efektem kampanii jest strona na Facebooku o tym samym tytule.
Jest też pani członkinią kapituły plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku. Na czym polega procedura zgłaszania słów?
W plebiscycie biorą udział wszystkie chętne osoby, które zgłaszają słowo poprzez specjalny formularz dostępny na stronach PWN-u, organizatora konkursu. Trzeba podać słowo, napisać, co ono znaczy i określić swój przedział wiekowy.
Czy zwycięża słowo najczęściej zgłaszane? Jaka jest rola jury plebiscytu?
Tak, najczęściej zgłaszane słowo staje na podium. Konkurs jest dwuetapowy. W pierwszym
etapie każdy może zgłosić swoje słowo. W drugim etapie organizatorzy wyłaniają listę 20
najczęściej zgłaszanych słów, a uczestnicy konkursu oddają głos na jedno z nich.
Rolą kapituły jest pilnowanie, czy zgłaszane słowa są zgodne z regulaminem. A regulamin
mówi, że nie można zgłosić słowa wulgarnego, niezgodnego z prawem, nawołującego do
przemocy, odnoszącego się do konkretnych osób.
W 2020 roku nie było zwycięzcy konkursu, bo to był czas wielkich społecznych emocji,
a najczęściej zgłaszane słowa były albo wulgarne albo z aluzją do nazwisk.
Ćwiczenia i zadania
Ćwiczenie 13. Odpowiedz na pytania.
- Jakie są zadania Rady Języka Polskiego?
- Czy w twoim państwie działa instytucja, która pełni podobne funkcje?
- Na czym polega plebiscyt Młodzieżowe Słowo Roku?
Ćwiczenie 14. Jednym z zadań Rady Języka Polskiego jest odpowiadanie na pytania urzędników stanu cywilnego na temat możliwości nadania jakiegoś imienia. Co sądzisz na temat takich imion, jak na przykład: Poziomka, Opieniek, Antena czy Wilk.
Jak, twoim zdaniem, może to wpłynąć na życie dziecka?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Ćwiczenie 15. Poszukaj w internecie filmu Stanisława Barei pt. „Miś”. Znajdź fragment mówiący o nadawaniu dzieciom imion. Powiedz, dlaczego zdaniem jednego z bohaterów filmu nie wolno nazwać dziecka imieniem „Tradycja.” Jakie znaczenie ma to słowo? Czy zgadzasz się z padającymi w filmie opiniami? Uzasadnij swoją wypowiedź.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Stanisław Bareja (1925-1987), polski reżyser, scenarzysta filmowy i aktor. Znany, między innymi, z takich filmów jak „Poszukiwany, poszukiwana”, „Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz”, „Miś”, a także z seriali: „Alternatywy 4”, „Zmiennicy”. Film „Miś”, do którego odnosimy się w ćwiczeniu 14 stanowi karykaturalny obraz polskiej rzeczywistości okresu PRL-u. Jest on źródłem wielu kultowych już cytatów, jak na przykład:
Łubu dubu, łubu dubu, niech żyje nam prezes naszego klubu. Niech żyje nam! To śpiewałem ja – Jarząbek.
Właśnie do ciebie dzwonię, żeby ci powiedzieć, że nie mogę z tobą rozmawiać.
Panie kierowniku! Oczko mu się odlepiło. Temu misiu.
Z twarzy podobny zupełnie do nikogo.
Film można znaleźć w ogólnodostępnych serwisach filmowych.
Ćwiczenie 16. Wejdź na stronę Wydawnictwa Naukowego PWN i zapoznaj się z laureatami plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku w poszczególnych latach. Skorzystaj z kodu QR. Które z tych słów były już ci znane?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Ćwiczenie 17. Zapoznaj się ze znaczeniem podanych słów, które były laureatami plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku. Czy w twoim języku są wyrazy, które mają podobne znaczenie i są używane w języku młodzieżowym? (Podane definicje pochodzą ze strony PWN: www.sjp.pwn.pl).
sztos – coś fajnego, niesamowitego, fantastycznego
ogarnąć/ogarniać (się) – zorganizować coś, załatwić, poradzić sobie z czymś, zrozumieć, przeczytać (np.: Jeszcze nie ogarnąłem tej książki, muszę ogarnąć ten tekst); także: ogarnąć się – poradzić sobie z problemami, niewiedzą, zorganizować sobie coś, co wymaga zorganizowania.
mrozi – reakcja na coś żenującego, zawstydzającego
rel – z ang. relatable; ‘możliwy do powiązania z tematem’; potwierdzenie tego, co mówił przedmówca; inaczej „czuję to samo” lub „zgadzam się z tobą”.
essa – coś łatwego, co przychodzi łatwo dlatego, że jesteśmy wyluzowani (stąd mieć essę), luz; często występuje jako okrzyk radości lub triumfu, wykorzystywany jako ekspresja pozytywnych uczuć, a nawet pozdrowienie
eluwina – powitanie, efekt przekształcenia słowa halo / elo
jesieniara – 1. miłośniczka jesieni; 2. dziewczyna lubiąca jesień, manifestująca sympatię dla tej pory roku, jesiennych ubiorów, nastrojów, napojów; 3. osoba, która kocha jesień, wieczory spędza pod kocem, pijąc herbatę / kakao i czytając książki; ma zapas swetrów i zapachowych świeczek
Ćwiczenie 18. Zamień wydzieloną część zdania jednym ze słów z ćwiczenia 17. Zapisz swoją wersję zdania z danym słowem. Gdzie trzeba, odpowiednio je zmodyfikuj.
Wzór:
Monika ma w domu pełno poduszek, kocyków i świeczek zapachowych, wieczorami zachowuje się jak typowa miłośniczka jesiennych wieczorów.
Monika to jesieniara, ma w domu pełno poduszek, kocyków i świeczek zapachowych.
- Piotrek, jak Ty coś zaproponujesz, to ja się zawsze z Tobą zgadzam.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Cześć, co u Was słychać?
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Byłam w kinie na nowym filmie Smarzowskiego, był rewelacyjny.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Już jestem po egzaminie i w końcu mam spokój.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Zrób porządek ze swoim życiem i zacznij normalnie chodzić na zajęcia.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - To, jak oni się zwracają do nauczycieli, jest żenujące.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Ćwiczenie 19. Zapoznaj się z tekstami podanych niżej piosenek. Klikając na kody QR, znajdziesz teledyski do tych piosenek, opublikowane w serwisie YouTube.
TACO HEMINGWAY, Nametag
Słowa: Taco Hemigway, Oki, schafter
YOUNG LEOSIA, Szklanki
Słowa: Young Leosia
SANAH FEAT. VITO BAMBINO, Ale Jazz
Muzyka i słowa: sanah, Jakub Galiński,
Magdalena Wójcik, Mateusz Dopieralski
KACPER BLONSKY, Eluwina
Słowa: Kacper Blonsky
Zadanie 1. Znajdź w tekstach piosenek i wypisz słowa, które można określić jako „młodzieżowe”. Zaznacz te, które występowały w plebiscycie Młodzieżowe Słowo Roku.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Zadanie 2. Znajdź w tekstach piosenek wydzielone w poniższych zdaniach wyrazy. Napisz, co one znaczą.
Wzór:
Koniec imprezy, ziomale, spadamy do domu!
Ziomale – bliscy koledzy, kumple, przyjaciele
- Ta dziewczyna w czerwonej sukience nieźle się buja.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Zrobiłeś zadanie z matmy? Pliska, daj przepisać!
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Ależ jestem głodny! Nie jadłem nic od śniadania. Jest jakaś szama?
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Kacper, wchodząc do domu, jak zawsze wrzasnął: „Czołem, rodzinko”!
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Miło było, dawaj grabę na pożegnanie.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Nowa laska Mikołaja zrobiła na wszystkich piorunujące wrażenie.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Zadanie 3. W tekstach piosenek znajdziesz kilka słów nazywających różne typy spotkań towarzyskich: hulanki, house party, melanż, bankiet, kolacja, balety.
Połącz znaczenie z właściwym słowem. Skorzystaj z internetowego słownika miejski.pl.
1. bankiet
2. melanż
3. house party
4. hulanki
5. kolacja
6. balety
A. huczne zabawy
B. wieczorne spotkanie z posiłkiem
C. spotkanie towarzyskie połączone z degustacją
D. dyskoteka
E. inaczej domówka
F. spotkanie młodzieżowe z dużą ilością alkoholu
Zadanie 4. Ułóż zdania ze słowami z zadania 3.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Zadanie 5. W treści przywołanych piosenek pojawiły się słowa zapożyczone z języka angielskiego: delete, funky, housparty, bankroll. W komunikacji młodych Polaków można często spotkać spolszczone formy angielskich słów: pliska, sorki, oki, bejbi, debeściak, krejzol, luknąć, czilować.
Do poniższych definicji dopasuj odpowiednie słowa.
Z każdym z tych słów ułóż po jednym zdaniu.
pliska, sorki, oki, bejbi, debeściak, krejzol, luknąć, czilować
- Człowiek, który ma zwariowane, szalone pomysły – krejzol
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Wyrażenie prośby – ………………………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Ktoś, kto jest w czymś najlepszy – …………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Odpoczywać, relaksować się – ……………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Wyrażenie oznaczające przeprosiny – …………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Spojrzeć na coś, popatrzeć – ………………………………………………………………………………………………………….
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - Wyrażenie zgody – …………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. - O kimś kochanym, miłym lub bardzo młodym – ……………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Zadanie 6. Wykonawcy wyżej wymienionych piosenek: Taco Hemingway, Young Leosia, Kacper Blonsky, Vito Bambino są przedstawicielami jednego z najpopularniejszych obecnie gatunków muzyki rozrywkowej – rapu. Początki rapu w Polsce sięgają lat 90. Poszukaj w internecie informacji na ten temat. Wymień innych polskich raperów. Co sądzisz o ich muzyce?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
