Skip to content

W języku polskim jest wiele jednostek frazeologicznych oznaczających pozytywny stosunek do ludzi i rzeczy. Jedną z nich jest oczko w głowie – „ktoś lub coś szczególnie lubiane, wyróżniane i faworyzowane przez kogoś” [WSJP]. Na przykład: Matka o wiele bardziej była związana ze swoimi synami Maćkiem z pierwszego małżeństwa i Jurkiem, jej oczkiem w głowie. Ona zaś była oczkiem w głowie swojego ojca, to on stanowił centralną postać jej dzieciństwa. [NKJP, Maria Nurowska, Anders. 2016. Wydawnictwo Prószyński i S-ka]
Frazeologizm ktoś czuje miętę do kogoś / czegoś oznacza, że „ktoś czuje sympatię, a nawet pociąg do kogoś lub czegoś” [WSJP]. Na przykład: Nic dziwnego, że kobiety czują miętę do mundurowych, nawet jeśli to tylko kolejarz. Mundur to oznaka przynależności do ostatniego bastionu prawdziwych mężczyzn. [NKJP, Ewa Siarkiewicz. Kuźnia na rozdrożu. 2008. Świat Książki]
W języku polskim występuje wyrażenie papużki nierozłączki, żartobliwie określające osoby, które bardzo się lubią i często przebywają razem [WSJP]. Na przykład: Popłakała się na wiadomość o śmierci Terry. – Byłyśmy jak papużki nierozłączki – powtarzała przez łzy. [NKJP, Marek Nowakowski, Moa Warszawa. Powidoki. 2010. Wydawnictwo Iskry]; Są małżeństwa typu papużki nierozłączki, u których każda decyzja dotycząca którejkolwiek ze stron musi być omówiona i zaakceptowana przez oboje małżonków. [NKJP, Zofia Milska-Wrzosińska. Para z dzieckiem czyli niezupełnie poprawne politycznie uwagi o rodzicielstwie. 2005. Wydawnictwo Jacek Santorski & Co]
Polskiemu frazeologizmowi być w siódmym niebie odpowiada ukraińska fraza на сьомому небі бути, відчувати себе, które posiadają znaczenie „być bardzo szczęśliwym” [WSJP]. Na przykład: Gdy go zobaczyła, nie mogła powstrzymać uśmiechu. Była w siódmym niebie i sama nie wierzyła w swoje szczęście.
Frazeologizmy ubawić się po pachy lub mieć ubaw po pachy posiadają znaczenie – „w związku z jakąś sytuacją zostać rozweselonym i doprowadzonym do stanu, w którym bardzo się chce śmiać” [WSJP]. Na przykład: Mali chłopcy zadowalali się rzucaniem ładunków pod okna mieszkań. Nieco starsi mieli ubaw po pachy, podkładając wybuchające kulki pod nogi ludziom idącym do kościoła. [NKJP, Alicja Renkiewicz, Bardzo wybuchowe święto. 2005. Gazeta Krakowska. „Polskapresse”. Oddział „Prasa Krakowska”]
O szczęściarzu Polacy mówią, że jest w czepku urodzony lub że urodził się pod szczęśliwą gwiazdą – „ktoś ma szczęście w życiu” [WSJP]. Na przykład: Jemu zawsze się udaje, bo chyba urodził się pod szczęśliwą gwiazdą; Ponoć jestem w czepku urodzony, ale myślę, że szczęściu jednak trzeba dopomóc.
O kimś, kto jest „bardzo radosny i szczęśliwy” Polacy powiedzą cały w skowronkach. Na przykład: Dostał paszport i wyjechał do Anglii. Tam zaproponowano mu studia doktoranckie na londyńskiej politechnice. Cały w skowronkach wrócił do kraju, by pozałatwiać sprawy osobiste, spakować się i pojechać na te wymarzone studia. [NKJP, Jerzy Karaszkiewicz. Słodkie lata. 1998. Gazeta Wyborcza]

Ćwiczenie 50. Połącz w pary frazeologizmy z opisami.

  1. w czepku urodzony – ……
  2. oczko w głowie – ……
  3. czuć miętę – ……
  4. papużki nierozłączki – ……
  5. być w siódmym niebie – ……
  6. cały w skowronkach – ……
  7. mieć ubaw po pachy – ……

a) Od chwili pojawienia się na świecie córki Anna czuje się bardzo szczęśliwa.
b) Kasia i Tomek większość czasu po zajęciach spędzają razem.
c) Olaf całe życie miał szczęście, a teraz jeszcze wygrał milion w loterii.
d) Dziś od rana Martyna ma dobry humor, chodzi po mieszkaniu i śpiewa.
e) Cała rodzina wiedziała, że Michalina jest ulubienicą babci.
f) Na pierwszy rzut oka widać, że coś jest między nimi.
g) Na wczorajszym występie znanego standupera wszyscy się dobrze bawili.

Ćwiczenie 51. Ułóż dialogi z 3 wybranymi przez siebie frazeologizmami.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Ćwiczenie 52. Posłuchaj piosenki grupy Skaldowie Cała jesteś w skowronkach. Wypisz z niej wyrażenia, które opisują stan szczęścia.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Projekt jest finansowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej w ramach programu Promocja Języka Polskiego 2023 (umowa BJP/PJP/2023/1/00011/U). Czas jego realizacji, to 1.12.2023 – 1.12.2024. Głównym beneficjentem jest Uniwersytet Szczeciński, a partnerem – Uniwersytet Narodowy Politechnika Lwowska.

Uczucia – sympatia, miłość, radość, szczęście