Skip to content

Zagadnienia komunikacyjne

Przywitanie
Zapoznanie
Komplementy

Zagadnienia językowe

Synonimy
Homonimy
Frazeologia
Sposoby wyrażania ekspresji
Pisownia cząstki -by

Pierwsze spotkanie

Poznaj historię Zosi i Piotrka.

Zosia szła parkową aleją wśród kwitnących bzów. Myślała o swojej babci, która ostatnio narzekała na zmęczenie i bóle głowy. Specjalnie dla niej upiekła dziś rano babeczki, licząc, że poprawią starszej pani nastrój. Nagle jej rozważania przerwało mocne uderzenie. Zosia upadła na chodnik, boleśnie tłukąc sobie kolano. W tym momencie usłyszała męski głos:
– Sorki, laska! Nie wyrobiłem na zakręcie. Nic ci się nie stało? Dawaj łapkę, pomogę.
Chłopak próbował podnieść Zosię, ale okazało się, że dziewczyna nie jest w stanie ustać na prawej nodze.
– Au! Auć! Boli… Nie mogę stać. – zajęczała.
– O, kochana! Trzeba by pojechać na SOR.
– Nie dam rady wstać, czy pan rozumie?
– Jaki pan? Jestem Piter. Możesz mi mówić Pit.
„Co za burak!” – pomyślała Zosia, ale wrodzona kultura nie pozwoliła jej tego powiedzieć. W tym czasie Piotrek zastanawiał się, jak przetransportować dziewczynę do swojego samochodu, który na szczęście stał tuż za rogiem.
– Piękna, zostawię hulajnogę na miejscu, i tak jest wypożyczona, a ciebie wezmę na barana i zaniosę do auta.
– Na jakiego barana? Przecież boli mnie kolano! – spytała głośno Zosia, a w myślach dodała: „ty baranie”. Ale zamiast tego powiedziała – Nie chcę być ci kulą u nogi.
– Dobra, racja. To wezmę cię na ręce.
Piotrek podniósł dziewczynę i wtedy po raz pierwszy pomyślał, że niezła z niej babeczka. Zaniósł ją do samochodu i pojechali do szpitala.
Po rejestracji na izbie przyjęć pielęgniarka kazała im czekać. Piotrek twardo siedział przy Zosi. Nie chciał się przyznać, ale dziewczyna zaczynała mu się podobać. Miała ładne piwne oczy, piegowaty nos i długie jasne włosy, których miły zapach czuł, niosąc ją do samochodu. Cała była w jego typie. Wpatrując się w Zosię poczuł, jak burczy mu w brzuchu.
– Hmm…, chyba należałoby kupić coś do jedzenia. Co ty na to? – zaproponował.
– Można by też zjeść babeczki. Mam je w torebce. Rano piekłam. Patrz, nawet nie bardzo się pogniotły mimo mojego upadku.
– Masz babeczki i nic nie gadasz? Laska! Ja tu padam z głodu. Dawaj, wrzucimy coś na ruszt.
Zosia poczęstowała chłopaka wypiekami. Było jej miło, kiedy Piotrek zajadał się nimi.
– Dziewczyno! To jest mega! Świetnie gotujesz.
– Nie gotuję, a piekę. A to są zwykłe babeczki. Każdy takie potrafi przygotować.
– Wcale nie. Ktoś taki jak ja nie umiałby tego zrobić. W najbardziej wykwintnej kawiarni wzięto by cię na głównego cukiernika i zapłacono by za twoje słodkości każdą sumę.
Zosia słuchała tych słów z wypiekami na twarzy.
Wkrótce zawołał ich lekarz. Okazało się, że noga Zosi jest złamana, więc założono jej gips.
– I co, będziesz teraz chodziła z laską, jak staruszka? – zaśmiał się Piotrek.
– Nie, wypożyczyli mi kule.

Ćwiczenia i zadania

Ćwiczenie 1. Zaznacz, czy poniższe zdania są prawdziwe (p), fałszywe (f), czy w ogóle nie odnoszą się do tekstu (brak informacji – b.i.).

a) Opisana historia wydarzyła się w kwietniu. p / f / b.i.
b) Zosia szła parkową aleją wśród kwitnących bzów. p / f / b.i.
c) Babcia Zosi miała troje wnucząt. p / f / b.i.
d) Babcia Zosi narzekała na zmęczenie i bóle pleców. p / f / b.i.
e) Zosia stłukła sobie kolano. p / f / b.i.
f) Piotrek jechał na rowerze. p / f / b.i.
g) Zosia już wcześniej spotkała gdzieś Piotrka. p / f / b.i.
h) Piotrek zawiózł Zosię do szpitala samochodem. p / f / b.i.
i) Piotrek w szpitalu poczuł głód. p / f / b.i.
j) Zosia i Piotrek zjedli razem obiad w przyszpitalnym barze. p / f / b.i.
k) Piotrek miał starszego brata. p / f / b.i.
l) Okazało się, że noga Zosi jest złamana. p / f / b.i.

Ćwiczenie 2. Wybierz prawidłową odpowiedź.

  1. Zosia i Piotrek pojechali na SOR, czyli na:
    a) szpitalny oddział ratunkowy;
    b) specjalny oddział ratowniczy;
    c) stary okrągły rynek.
  2. Pielęgniarka skierowała ich do izby przyjęć, czyli:
    a) do miejsca, w którym pacjent czeka na badanie lekarskie;
    b) do gabinetu lekarskiego;
    c) do miejsca spotkań z rodziną.
  3. Piotrek zajadał się babeczkami, to znaczy, że:
    a) rozbolał go po nich brzuch;
    b) smakowały mu;
    c) jadł bardzo powoli.
  4. Piotrek nie wyrobił na zakręcie, to znaczy, że:
    a) przeszedł zakręt pieszo;
    b) szybko przebiegł zakręt;
    c) zbyt szybko wszedł w zakręt i stracił kontrolę nad pojazdem.
  5. Piotrek powiedział do Zosi „dawaj łapkę”, to znaczy, że:
    a) poprosił ją o rękę;
    b) poprosił, żeby podała mu rękę;
    c) pocałował ją w rękę.
  6. Piotrek poczuł, że burczy mu w brzuchu, to znaczy, że:
    a) poczuł głód;
    b) rozbolał go brzuch;
    c) zjadł za dużo.
  7. Piotrek chciał wrzucić coś na ruszt, to znaczy, że:
    a) miał ochotę na grilla;
    b) chciał coś przekąsić;
    c) chciał upiec kiełbaski na ognisku.

Ćwiczenie 3. W języku polskim istnieje zwrot „nie wyrabiać na zakrętach”. Wyjaśnij jego znaczenie na podstawie poniższych zdań.

a) Mam tyle obowiązków, że już nie wyrabiam na zakrętach.
b) Mój mąż pracuje od rana do nocy i już nie wyrabia na zakrętach.
c) Tyle tego, że człowiek nie wyrabia na zakrętach.
„Nie wyrabiać na zakrętach” odnosi się do sytuacji, w której ……………………………………………………………….. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Ćwiczenie 4. W tekście występują wyrazy, które w zależności od kontekstu mogą mieć różne znaczenie. Poniżej znajdują się zdania wynotowane z opowiadania o Zosi i Piotrku. Wybierz prawidłowe znaczenia wydzielonych słów i zwrotów.

  1. … a ciebie wezmę na barana i zaniosę do auta.
    wziąć kogoś na barana: a) posadzić kogoś na baranie; b) nieść kogoś na plecach lub ramionach
  2. … spytała głośno Zosia, a w myślach dodała: „ty baranie”.
    baran: a) znak zodiaku; b) zwierzę z rogami; c) obraźliwe określenie nieinteligentnego człowieka
  3. … nie chcę być ci kulą u nogi.
    być komuś kulą u nogi: a) być dla kogoś ciężarem; b) zwinąć się w kulkę przy czyjejś nodze
  4. – I co, będziesz teraz chodziła z laską, jak staruszka? – zaśmiał się Piotrek.
    – Nie, wypożyczyli mi kule.
    kula: a) okrągła bryła; b) podpora ułatwiająca chodzenie osobom niesprawnym fizycznie
  5. … pomyślał, że niezła z niej babeczka.
    babeczka: a) kobieta uważana przez mówiącego za miłą i / lub atrakcyjną; b) słodkie ciastko
  6. Można by też zjeść babeczki. Mam je w torebce. Rano piekłam.
    babeczka: a) budowla uformowana z wilgotnego piasku; b) ciastko pieczone w foremce o kształcie ściętego stożka
  7. Laska! Ja tu padam z głodu.
    laska: a) ocena niedostateczna; b) określenie kobiety
  8. I co, będziesz teraz chodziła z laską, jak staruszka?
    laska: a) atrakcyjna kobieta; b) podłużny przedmiot służący do podpierania się
  9. Zosia poczęstowała kolegę wypiekami.
    wypieki: a) upieczone ciasto lub pieczywo; b) zaczerwienione policzki
    10. Zosia słuchała tych słów z wypiekami na twarzy.
    wypieki: a) bułeczki; b) czerwone zabarwienie na policzkach

Ćwiczenie 5. Ułóż po dwa zdania z wypisanymi słowami. W każdym zdaniu znaczenie słów musi być różne.

  1. laska
    a) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
    b) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
  2. wypieki
    a) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
    b) ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
  3. babeczka
    a) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
    b) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
  4. kula
    a) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
    b) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
  5. baran
    a) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
    b) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Ćwiczenie 6. Zdecyduj, jaki charakter mają poniższe wypowiedzi.

  1. Chodź tu, ty mój wariacie! pozytywny / negatywny
  2. Co ty wyprawiasz, wariacie! Oszalałeś?
    Zostaw mnie w spokoju! pozytywny / negatywny
  3. No, kochana, takim tonem nie będziemy rozmawiać. pozytywny / negatywny
  4. Kochana, podaj mi długopis. pozytywny / negatywny
  5. Kochanieńki, nie pozwalaj sobie na zbyt wiele! pozytywny / negatywny
  6. Nie bądź taki pewny siebie, kochasiu. pozytywny / negatywny
  7. Nie płacz, kochany. pozytywny / negatywny
  8. Równa z ciebie babka! pozytywny / negatywny
  9. Jakaś baba zajechała mi drogę. pozytywny / negatywny
  10. Straszny z ciebie babsztyl. pozytywny / negatywny
  11. Hej, mała! To naprawdę ty? Kopę lat!
    Jak się cieszę, że się spotykamy! pozytywny / negatywny
  12. I co się czepiasz, mała. Daj spokój! pozytywny / negatywny
  13. Co ty sobie wyobrażasz, baranie! pozytywny / negatywny
  14. Ej, laska, o co ci chodzi? pozytywny / negatywny
  15. Cześć, laseczka. Miło cię widzieć! pozytywny / negatywny

Zwracanie się do kobiety słowami: kochana, kochanieńka, piękna, laska, babeczka, babka, mała a do mężczyzny: kochany, kochanieńki może zostać odebrane jako zbytnie spoufalanie się lub obrażanie – nawet jeśli słowa te są wypowiadane z pozytywną intencją. Tych form najlepiej używać w odniesieniu do osób, które dobrze znamy.

Ćwiczenie 7. Zwróć uwagę na fragment, w którym Piotrek komplementuje Zosię:

– Dziewczyno! To jest mega! Świetnie gotujesz.
– Nie gotuję, a piekę. A to są zwykłe babeczki. Każdy takie potrafi przygotować.

Czy uważasz, że Zosia umniejszyła swoją wartość? Dlaczego? Jak ty reagujesz na komplementy?

Ćwiczenie 8. Zaproponuj odpowiedzi, które a) świadczą o umiejętności przyjmowania komplementów, b) świadczą o braku umiejętności przyjmowania komplementów.
Wzór:
– Pyszna zupa!
a) – Dziękuję, cieszę się, że ci smakuje.
b) – Przesadzasz. Zrobiłam z resztek z lodówki.

  1. – Byłaś u fryzjera? Pięknie wyglądasz!
    a) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
    b) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
  2. – Świetny wykład!
    a) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
    b) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
  3. – Ładnie ci w tym garniturze.
    a) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
    b) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
  4. – Masz bardzo zdolne dzieci.
    a) ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
    b) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
  5. – Bardzo podobasz mi się w tym płaszczu.
    a) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
    b) …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Ćwiczenie 9. Ułóż z kolegą / koleżanką dialogi, w których wystąpią komplementy dotyczące:

a) wyglądu;
b) charakteru;
c) sposobu wychowywania dzieci;
d) umiejętności;
e) występu na koncercie.

Ćwiczenie 10. Zwróć uwagę na pisownię cząstki -by, a następnie uzupełnij tabelę wyrazami z tekstu.

Ćwiczenie 11. Uzupełnij reguły.

a) Cząstkę -by z osobowymi formami czasownika piszemy ……………………………………………… (łącznie, rozłącznie).
b) Cząstkę -by z wyrazami „trzeba” i „można” piszemy ……………………………………………… (łącznie, rozłącznie).
c) Cząstkę -by z nieosobowymi formami czasownika zakończonymi na -no, -to piszemy…………………………….. (łącznie, rozłącznie).

Ćwiczenie 12. Uzupełnij zdania, dopisując cząstkę -by łącznie lub rozłącznie.

  1. Mama ucieszyła…….. się z twojego przyjazdu.
  2. Szkoda, że nie było cię na spektaklu. Spodobał……. ci się.
  3. Takich przykładów można……. podać wiele.
  4. Dało…… się to powtórzyć?
  5. Trzeba……. wreszcie odwiedzić babcię.
  6. Dzieci są tak głodne, że mogły…….. zjeść konia z kopytami.
  7. Gdyby przyjechała wcześniej, poszła…… z nami.
  8. Poszło……. ci lepiej na egzaminie, gdybyś się lepiej przygotował.
  9. Dzisiaj na obiad można……. ugotować pomidorówkę.

Projekt jest finansowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej w ramach programu Promocja Języka Polskiego 2023 (umowa BJP/PJP/2023/1/00011/U). Czas jego realizacji, to 1.12.2023 – 1.12.2024. Głównym beneficjentem jest Uniwersytet Szczeciński, a partnerem – Uniwersytet Narodowy Politechnika Lwowska.

Pierwsze spotkanie