Aby opisać ważną osobę (велике цабе) w języku polskim, mówi się gruba ryba „wpływowa osoba mająca wysoką pozycję w jakimś środowisku” [WSJP]. Na przykład: Zatrudnił się w ministerstwie i został grubą rybą.
Osoba, która nie jest szanowana lub zajmuje bardzo niską pozycję określa się jako chłopca (chłopaka) na posyłki – „osoba, która wykonuje polecenia innej osoby i jest przez nią wykorzystywana i traktowana lekceważąco” [WSJP]. Język ukraiński posiada frazeologizm бути на побігеньках – „1. у кого і без додатка. Перебувати у залежному становищі, виконуючи чиї-небудь незначні, дрібні доручення, роблячи послуги комусь. 2. Виконувати нескладну роботу” [СУ]. Na przykład: Był zwykłym chłopcem na posyłki. Nic nie znaczył w firmie i nikt nie liczył się z jego zdaniem.
Jeśli Ukraińcy używają słowa відставка, oznacza to osobę, która została zwolniona ze służby. Polskie słowo odstawka ma jednak wiele znaczeń: „1. pozbawienie kogoś dotychczasowej funkcji lub pracy (pójść/iść w odstawkę). 2. odrzucenie osób, które przestały być dla kogoś ważne lub rezygnacja z dotychczas wykonywanych czynności albo regularnego używania czegoś” [WSJP]. W połączeniu pójść w odstawkę (rzadziej być w odstawce) określane są osoby lub przedmioty, które zostały zaniedbane i przestały być potrzebne. Na przykład: Do władzy dorwali się wojskowi, cała nasza ekipa […] poszła w odstawkę. [NKJP, Mariusz Ziomecki. Lato nieśmiertelnych. 2002. Wydawnictwo W.A.B.]
Ćwiczenie 62. Przeczytaj zdania i ustal, kiedy wydzielone wyrażenia zostały użyte w bezpośrednim znaczeniu, a kiedy występują jako frazeologizm.
- Pracę w wydawnictwie zaczynałem jako chłopak na posyłki: roznosiłem pocztę i biegałem po kawę.
- Zajmujemy z Marcinem te same stanowiska i nie będę jego chłopcem na posyłki.
- Przez miasto przejechał konwój samochodów z jakąś grubą rybą z ministerstwa.
- Nie udało mi się dziś złowić żadnej grubej ryby, tylko same płotki.
Ćwiczenie 63. Ułóż krótki tekst, w którym opowiesz o swojej karierze w firmie. Użyj wyrażeń chłopiec na posyłki oraz gruba ryba.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
