Materiały do nauki języka polskiego dla studentów ukraińskich

Pani profesor, ostatnie zagadnienie to feminatywy, od których zaczęła się nasza rozmowa. Używanie form żeńskich jest komentowane zarówno w mediach publicznych, jak i sieciach społecznościowych. Mówią o tym specjaliści, ale także zwykli ludzie. Również Rada Języka Polskiego odniosła się do tego zjawiska.
Rada wydała dwukrotnie opinię na temat feminatywów. Raz w 2012, a drugi raz w 2019 roku. Pierwsza opinia była raczej zachowawcza, dziś powiedzielibyśmy – konserwatywna. Można ją ująć krótko: feminatywy są formami poprawnymi, ale nie zawsze potrzebnymi. W języku oficjalnym właściwsze są formy męskie o funkcji generycznej: ta inżynier, ta dyrektor. W 2019 roku Rada Języka Polskiego uznała jednak, że w polszczyźnie potrzebna jest większa, a nawet pełna symetria nazw osobowych męskich i żeńskich. Dziś w tej kwestii Rada już oficjalnie głosu nie zabiera, bo wszystko zostało powiedziane. Na temat feminatywów wypowiadają się tylko członkowie Rady.
Jaki jest pani, osoby badającej język polski, stosunek do feminatywów?
Gdy mówię o sobie, to używam feminatywów. Ale nie mogę powiedzieć, że przyszło mi to
łatwo, bo tradycja określania kobiet formami męskimi: doktor, profesor, nauczyciel akademicki jest w naszym środowisku mocno zakorzeniona. Jednak pod wpływem dyskusji publicznych i rozmów z moimi studentami dość szybko przyzwyczaiłam się do żeńskiej formy profesorka i nie czuję w niej żadnego umniejszenia albo lekceważenia. Profesorka jest równie dostojna i atrakcyjna jak profesor.
W publikacji, którą przygotowujemy, chciałabym zamieścić fragment jednego z rozporządzeń Ministerstwa Rozwoju, w którym znajduje się wykaz zawodów. Tam jest adnotacja, że zawód nie ma płci. Są jednak pewne zawody, które mają tylko żeńskie formy, choć dominują oczywiście formy męskie. Na przykład, nie ma pielęgniarza, jest tylko pielęgniarka.
O, to ciekawe, nie ma pielęgniarza? Czyli ten mężczyzna, który pracuje w szpitalu, jest pielęgniarką, tak?
Takich przykładów jest więcej. Jest sprzątaczka biurowa, ale pojazdy sprząta sprzątacz.
A wie pani, że w ustawie o szkolnictwie wyższym, jest paragraf, w którym mowa, że nauczyciela akademickiego będącego w ciąży nie można zatrudniać w godzinach ponadwymiarowych? Zabawne, prawda? Gdy nie podchodzimy do feminatywów w sposób naturalny, czyli gramatyczny, to wychodzą takie absurdy językowe. Byłoby łatwiej, gdybyśmy po prostu kobiety określali formami żeńskimi, a mężczyzn męskimi.
A ja mam z feminatywami problem, bo w głowie mam zakodowane pewne schematy,
którymi myślę i które przekładają się na mój zwyczaj językowy. Dlatego form pani
profesor, pani dyrektor używam automatycznie, choć wiem, że niektóre osoby wolą
formę pani profesorko.
To jest inna sytuacja, bo teraz mówimy o zwrotach adresatywnych, w których męska forma
jest znacznie stabilniejsza. Częściej mówimy, że jakaś kobieta jest profesorką, ale do niej
raczej zwracamy się pani profesor. Ale i na to przyjdzie czas.
Zdarza się, że gdy zwracam się do kobiety, o której wiem, że preferuje żeńskie formy,
boję się, że ją urażę, mówiąc pani prezes czy pani profesor.
Nie sądzę, żeby to był istotny problem, bo jak wspomniałam, zwroty adresatywne zmieniają
się najwolniej. Musimy być uważni i nie wprowadzać zmian na siłę. Mamy prawo wyboru.
Są panie, które chcą pozostać przy tradycyjnych formach, są też takie, dla których nazwy
żeńskie są przejawem nowoczesności. Ja mogę być i profesorem, i profesorką, żadna forma
mnie nie razi. Ale trzeba pozbyć się przekonania, że żeńskie formy są umniejszające, lekceważące. No bo dlaczego sprzątaczka jest akceptowalna, a profesorka nie? Przecież to są identyczne słowotwórczo formy!
Pani profesor, bardzo dziękuję za rozmowę!