Materiały do nauki języka polskiego dla studentów ukraińskich

Różne znaczenia mają wyrażenia: [від слова] до слова – „1. Все підряд, нічого не пропускаючи, від початку до кінця. 2. Точно, дослівно, без змін” [СУ] oraz polskie od słowa do słowa – „tak, że dzieje się to w miarę rozwijania się danej rozmowy, dyskusji lub kłótni” [WSJP]. Na przykład: Kiedyś, spacerując w czasie zorganizowanego przez Krzysztofa sympozjum w Dubrowniku, od słowa do słowa wpadliśmy na pomysł stworzenia stałej bazy dla tych działań, które on od jakiegoś czasu prowadził. Tak powstała myśl powołania w Wiedniu Instytutu Nauk o Człowieku. [NKJP, Adam Michnik, Józef Tischner, Jacek Żakowski. Między Panem a Plebanem. 1995. Wydawnictwo Agora]
W języku polskim, gdy chce się negatywnie ocenić czyjąś wypowiedź, używa się porównań: bredzić, chrzanić, gadać, pieprzyć jak potłuczony. Na przykład: Nie obraź się, ale pieprzysz jak potłuczony. Weź ty się czymś zajmij. Natomiast o człowieku, który mówi długo, nierzadko podniesionym głosem mówi się, że gada, papla lub wrzeszczy jak najęty. Na przykład: W drodze powrotnej nie zamykały jej się usta, gadała jak najęta, opowiadała o swojej karierze, o bankructwie i o Staśku.
Ukraińskie wyrażenie попасти пальцем у небо, oznaczające żartobliwe określenie na sytuację, kiedy człowiek powie lub zrobi coś niedorzecznego, albo się pomyli w odpowiedzi, ma swój polski odpowiednik: trafić / strzelić (jak) kulą w płot. Na przykład: Jeżeli chciał w ten sposób przekonać ich do swoich racji, to strzelił kulą w płot.
O czymś bezsensownym Ukraińcy powiedzą ні в тин ні в ворота, a Polacy – ni w pięć, ni w dziewięć – pot. „bezsensowny i niepasujący do danej sytuacji” [WSJP]. Jego synonimami są frazeologizmy: ni przypiął, ni przyłatał oraz ni z gruszki, ni z pietruszki. Na przykład: Maria zagadnęła mnie o coś i coś jej odpowiedziałem, zresztą ni w pięć, ni w dziewięć, tak byłem zajęty własnymi myślami. [NKJP, Włodzimierz Odojewski. Kwarantanna. 2009. Wydawnictwo Czytelnik]; Twoja wypowiedź jest ni przypiął, ni przyłatał do tematu, o którym rozmawiamy.
O osobach toczących bezsensowne dyskusje mówi się, że biją pianę – pot. „ktoś prowadzi dyskusje niewnoszące niczego nowego do sprawy” [WSJP]. Na przykład: Możemy tak dyskutować do wieczora i będzie to tylko zwykłe bicie piany. Tu musi się wypowiedzieć specjalista.
Ukraińskie wyrażenie сказати / говорити прямо в лоб odpowiada polskiemu mówić, palnąć, powiedzieć, spytać, walić prosto z mostu – „tak, że nie ukrywa się niczego i nie dbając o to, co sobie pomyśli lub jak się poczuje odbiorca” [WSJP]. Na przykład: Powiedziałam mu prosto z mostu, żeby zajął się w życiu czymś poważnym, a nie tą nikomu niepotrzebną muzyką.
Frazeologizm wyłożyć kawę na ławę / kawa na ławę, tj. mówić „otwarcie, zrozumiale i nie ukrywając niczego” [WSJP], ma swój odpowiednik w ukraińskim wyrażeniu різати правду в очі. Na przykład: Gospodarze we wsi są zgodni: ci panowie w garniturach oszukują polską wieś, nie mówią jej prawdy, nie tłumaczą kawa na ławę. Tak jak trzeba do rolnika: prosto i uczciwie. [NKJP, Agata Pustułka. Kieleczka nie chce do Unii. 2002. Trybuna Śląska]