Materiały do nauki języka polskiego dla studentów ukraińskich

Ćwiczenie 7. Przeczytaj poniższe fragmenty tekstu o Bohdanie i wykonaj zadania do
każdego z nich.

1) KASZUBY. Bohdan spędził wakacje w Polsce. Podróżował pociągiem i odwiedził wiele ciekawych regionów tego pięknego kraju. Bohdan uczy się języka polskiego już kilka lat, ale podczas podróży przekonał się, jak trudno się czasem dogadać.
Swoją wycieczkę rozpoczął na Kaszubach. Na dworcu zapytał konduktora:
– Przepraszam, czy pociąg do Białegostoku odjeżdża z peronu pierwszego?
W odpowiedzi usłyszał tylko:
– Jo, z pierwszego.

Zadanie 1. Wybierz z nawiasów prawidłowe formy.
a) Pan konduktor pochodzi z Kaszub, więc jest …………………………….. (Kaszubką, Kaszubem).
b) Słowo jo oznacza …………………………….. (tak, nie, nie wiem, dlaczego).
c) Bohdan był …………………………….. Kaszubach (na, w, do).

Zadanie 2. Obejrzyj filmik o języku kaszubskim.

Odpowiedz na pytania:

1. Czego dotyczy filmik?
2. Czy udało ci się zapamiętać jakieś słowa lub zwroty w języku kaszubskim? Jakie?
3. Czy język kaszubski jest dla ciebie zrozumiały? Co jest w nim szczególnie trudne?

2) ŚLĄSK. Bohdan nie zrozumiał, co konduktor miał na myśli, ale zabrakło mu czasu na zastanawianie się. Pociąg już odjeżdżał, dlatego trzeba było działać szybko. Chłopak wsiadł do wagonu i drzwi się zatrzasnęły. Usiadł w przedziale, w którym były już dwie panie. Jak się okazało, były to pani Agnieszka i pani Krystyna, obie pochodziły ze Śląska. Bohdan grzecznie się z nimi przywitał, a potem z zaciekawieniem przysłuchiwał się ich rozmowie. Pani Agnieszka żaliła się na pogodę. Mówiła, że w nocy w izbie było bardzo zimno i nie mogła spać. Na to pani Krystyna odpowiedziała, że musiała z tego powodu hajcować i że już nie pamięta, kiedy ostatni raz hajcowała latem. Bohdan nie do końca rozumiał, o czym rozmawiały, dlatego zmarszczył brwi i podrapał się po swojej łysej głowie. Ten gest dostrzegła pani Krystyna i powiedziała do swojej koleżanki:
– Taki młody, a już glacaty!

Zadanie 1. Wybierz z nawiasów prawidłowe formy.
a) Pani Agnieszka i pani Krystyna pochodzą ze Śląska, więc są …………………………….. (Ślązakami, Ślązaczkami, Ślązaczki).
b) Słowem izba określa się na Śląsku …………………………….. (łazienkę, pokój, piwnicę, korytarz).
c) Hajcować to znaczy …………………………….. (rozpalać ognisko, palić w piecu, ubierać się ciepło).
d) Jeśli ktoś jest glacaty, to znaczy, że jest …………………………….. (mądry, ładny, łysy, przygarbiony).
e) Bohdan przyjechał …………………………….. (na Śląsk, do Śląska, w Śląsk).
f) Bohdan był ………. Śląsku (w, na).

1. Czego można się dowiedzieć z tego krótkiego nagrania o stereotypach dotyczących Śląska?
2. Czy zapamiętałeś jakieś śląskie słowa lub zwroty? Jakie?

3) PODLASIE. Po kilku godzinach chłopak wysiadł z pociągu i parę następnych dni spędził na Podlasiu. Odwiedził tam swoją koleżankę Anię. Poszli razem do kawiarni. Kiedy kelner przyniósł im herbatę, Ania oburzyła się, że nie dostała łyżeczki i nie ma czym zabełtać. Potem dostrzegła, że w szklance pływają jakieś farfocle. Krzyknęła, że to nie jest porządna
kawiarnia, tylko barachło i kazała wymienić napój na nowy. Podczas rozmowy opowiedziała Bohdanowi o pewnym bambaryle, który kiedyś zaprosił ją do restauracji, ale nie umiał się zachować i położył syry na fotelu. Bohdan słuchał uważnie, ale niewiele
zrozumiał z opowieści Ani.

Zadanie 1. Wybierz z nawiasów prawidłowe formy.
a) Ania pochodzi z Podlasia, więc jest …………………………….. (Podlasianką, Podlasianinem, Podlaska).
b) Ania chciała zabełtać herbatę, czyli ją …………………………….. (ostudzić, posłodzić, zamieszać, wylać).
c) W herbacie pływały farfocle, czyli …………………………….. (przyprawy, paprochy, włosy).
d) Barachło oznacza, że coś jest …………………………….. (niezwykle wartościowe, byle jakie, godne polecenia, zaniedbane).
e) Słowem bambaryła określamy kogoś …………………………….. (chudego, grubego).
f) Syra to potoczne słowo, które oznacza …………………………….. (rękę, kolano, głowę, pośladek, nogę).
g) Bohdan spędził kilka dni ………. Podlasiu (w, na).

Zadanie 2. Obejrzyj filmik o Podlasiu i gwarze podlaskiej.

Odpowiedz na pytania. Jeśli potrzebujesz, obejrzyj filmik jeszcze raz.

1. Skąd wzięła się nazwa Podlasie?
2. Przedstawiciele jakich narodowości kiedyś mieszkali obok siebie na Podlasiu?
3. Jak w gwarze podlaskiej mówi się na ziemniaki?
4. Czy łatwo ci zrozumieć gwarę podlaską? Czy znajomość języka ukraińskiego ci w tym pomaga? Uzasadnij odpowiedź.
5. Co znaczy słowo „śledzikowanie”.
6. Kim był Ludwik Zamenhof? Co wiesz o języku, który stworzył?
7. Jaki gatunek muzyki popularnej powstał na Podlasiu? Czy podoba ci się ta muzyka?
8. Jakie miasto jest stolicą Podlasia?
9. Co to znaczy „pędzić bimber”?
10. Co to są kartacze? Z czego się je robi?
11. Kim są szeptuchy? Czym się zajmują?
12. Jak w gwarze podlaskiej mówi się na: księdza, gospodarza i gospodynię, pieniądze, kromkę chleba?
13. Czy udało ci się zapamiętać jeszcze jakieś inne słowa w gwary podlaskiej?

4) WIELKOPOLSKA. Kolejnym przystankiem w podróży była Wielkopolska. Bohdan chciał tu odwiedzić znajomego, ale nie wiedział, jak dojść do jego domu. Zapytał przypadkowego przechodnia, a ten mu polecił, żeby szedł na szagę przez pola, to będzie krócej. Bohdan nie zrozumiał, ale zadzwonił do znajomego i on wytłumaczył mu drogę. Podczas spotkania dowiedział się, że ich wspólny kolega nie zdał egzaminu na studiach, bo to nygus i nie chce mu się uczyć.

Zadanie 1. Wybierz z nawiasów prawidłowe formy.
a) Znajomy Bohdana mieszka w Wielkopolsce, więc jest …………………………….………….. (Wielkopolakiem, Wielkopolaninem, Wielkopański).
b) Iść na szagę to znaczy ……………………………..………….. (iść na ukos, iść szybko, iść po trawie).
c) Nygus to …………………………………………………………… (inteligentny człowiek, laik, leń, znawca).
d) Bahdan odwiedził znajomego ………… Wielkopolsce (na, w).

1. Jakie cechy fonetyczne (związane z intonacją i wymową) charakteryzują gwarę wielkopolską?
2. Na czym polega charakterystyczny sposób wymawiania nazw zawodów w tej gwarze? Podaj kilka przykładów.
3. Czy łatwo ci zrozumieć gwarę wielkopolską? Jak sądzisz, z czego to wynika?
4. Jakie słowa z gwary wielkopolskiej zapamiętałeś / zapamiętałaś? Podaj przykłady.
5. Co w gwarze wielkopolskiej znaczy słowo „ćmiki”?

5) MAŁOPOLSKA. Potem Bohdan trafił do Małopolski. Zatrzymał się u swojej krewnej, która poczęstowała go andrutem. Opowiadała, że kupiła wczoraj na przecenie bańki na choinkę, bo chociaż jest lato, to ona już myśli o Bożym Narodzeniu. Potem zaproponowała, żeby wyszli na pole, ponieważ jest piękna pogoda. Bohdan bardzo się zdziwił, bo ciocia mieszkała na osiedlu, na którym nie było żadnego pola, tylko bloki mieszkalne, małe sklepiki i dwa przystanki.

Zadanie 1. Wybierz z nawiasów prawidłowe formy.
a) Krewna Bohdana jest ………………………………………… (Małopolanką, Małopolką, Małopolem).
b) Andrut to ………………………………………………………………..………… (kiełbasa, owoc, cukierek, wafel).
c) Słowem bańki określa się w Małopolsce ………………………… (kokardki, bombki, pierniki).
d) W Małopolsce wyjść na pole oznacza …………………………………………………….……… (spacerować po polu, wyjść na dwór, uprawiać sport na świeżym powietrzu).

Zadanie 2. Obejrzyj filmik na temat gwary małopolskiej.

Odpowiedz na pytania. Jeśli potrzebujesz, obejrzyj filmik jeszcze raz.

1. Jakimi słowami można nazwać mieszkańca Krakowa?
2. Jak krakowianie nazywają Adama Mickiewicza? Gdzie w Krakowie znajduje się jego pomnik?
3. Co znaczy słowo „lajkonik”?
4. Skąd pochodzi nazwa Wawel?
5. Gdzie i jak często można w Krakowie usłyszeć hejnał?
6. Jakie słowa i zwroty z gwary małopolskiej udało ci się zapamiętać?
7. Z filmiku wynika, że starsi ludzie lepiej znają gwarę niż młodzież. Jak sądzisz, z czego to wynika?

6) PODHALE. Ostatnim regionem Polski, który zwiedził Bohdan było Podhale. Tu poznał prawdziwego górala, który wziął go na wyprawę w góry. Tam pokazał mu piękną, szumiącą siklawę i zaprowadził do bacówki, w której spróbowali prawdziwej bryndzy. Na pamiątkę Bohdan kupił sobie ciupagę.

Zadanie 1. Wybierz z nawiasów prawidłowe formy. Jeśli nie masz pewności, sprawdź ich znaczenie w słowniku lub poszukaj w internecie.
a) Górska siklawa to …………………………………………………………… (kałuża, rzeka, wodospad, staw).
b) Bacówka to ………………………………………………… (podhalańska willa, domek pasterski, garaż).
c) Bryndza to ser z mleka ……………………………….……………………… (krowiego, koziego, owczego).
d) Bohdan kupił ciupagę, czyli ……………………………… (małą siekierkę, scyzoryk, składany nóż, drewniany młotek, dużą miotłę).
e) Bohdan był ……… Podhalu (w, na, do).

Zadanie 2. Obejrzyj filmik na temat gwary podhalańskiej.

Odpowiedz na pytania. Jeśli potrzebujesz, obejrzyj filmik jeszcze raz.

1. Jakie miasto jest stolicą Podhala?
2. Co to są Krupówki? Co ciekawego można tam zobaczyć?
3. Dlaczego w Zakopanem rzadko można usłyszeć gwarę podhalańską (czyli góralską)? Gdzie na Podhalu jest ona bardziej popularna? Z czym to jest związane?
4. W jakich górach leży Zakopane?
5. Jakie cechy fonetyczne charakteryzują gwarę podhalańską (np. mazurzenie, labializacja)
6. Jakie wskazówki dotyczące pielęgnowania gwary podhalańskiej daje językoznawca, prof. Kazimierz Ożóg?