Zagadnienia komunikacyjne
Poprawność językowa w komunikacji
Zagadnienia językowe
Ortografia
Frazeologia
Rozmowa z profesor Ewą Kołodziejek – Część II
Dużej części mieszkańców naszego regionu jest pani znana przede wszystkim z felietonów na temat poprawności językowej.
To prawda. Moja naukowa aktywność obejmuje także popularyzację wiedzy o języku. Zaczynałam w zespole językoznawców pracujących społecznie w uczelnianej telefonicznej poradni językowej. Wówczas każdy telefon, każde pytanie i każdą naszą odpowiedź zapisywaliśmy w zeszycie. Później przekształciła się ona w poradnię internetową, którą teraz prowadzę sama. A felietony piszę od czasu, gdy redakcja „Kuriera Szczecińskiego” zaproponowała mi prowadzenie rubryki poprawnościowej pod nazwą „Językowa corrida”.
Przyznam się, że pierwszy raz spotkałam się z nazwiskiem pani profesor właśnie dzięki rubryce w „Kurierze Szczecińskim”.
To moje „duże dziecko”, bo już ponadtrzydziestoletnie. Od tak długiego czasu co tydzień piszę felietony o języku, o znaczeniach wyrazów i ich etymologii, o gramatyce, która jest naprawdę fascynująca, o związkach frazeologicznych, ortografii i interpunkcji. W każdym z tych obszarów znajduję interesujące tematy, a przy okazji doradzam, jak mówić i pisać, żebyśmy się wszyscy dobrze rozumieli i skutecznie porozumiewali.
Od 2015 roku z pani inicjatywy odbywa się na Uniwersytecie Szczecińskim dyktando
ortograficzne. Czy problemy językowe Polaków, o których pani pisze, mają swoje odzwierciedlenie w dyktandzie?
Raczej nie, bo tekst dyktanda opiera się na zawartości „Wielkiego słownika ortograficznego” PWN i stamtąd czerpiemy inspiracje. Chodzi przecież o to, by tekst był bardzo trudny. Dyktando nie jest tylko zabawą, ale także konkursem, rodzajem rywalizacji, jest nagroda w postaci pieniężnej, więc nie może być zbyt łatwe. Co jest dla piszących najtrudniejsze? Nie zawsze wiedzą, które wyrażenia trzeba pisać łącznie, a które rozdzielnie, kiedy użyć wielkiej, kiedy małej litery. Czasem się okazuje, że i pisownia ‘rz’ i ‘ż’, ‘ó’ i ‘u’, ‘h’ i ‘ch’ również jest trudna. Niełatwa bywa także pisownia obcych słów, choć są notowane w słowniku, na przykład chillout, à rebours, vis-à-vis.
Ćwiczenia i zadania
Ćwiczenie 9. Zapoznaj się ze stroną internetową profesor Ewy Kołodziejek.
Zadanie 1. Jak rozumiesz nazwę rubryki „Językowa corrida”? Z czym ci się ona kojarzy?
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Zadanie 2. Opowiedz o przykładowych problemach językowych, które na swojej stronie porusza pani profesor. Streść dwa dowolne felietony, które zainteresowały cię najbardziej.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Zadanie 3. Opisz, jak zmienił się sposób udzielania porad językowych od początku zawodowej kariery pani profesor.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Ćwiczenie 10. Zapoznaj się ze znaczeniami słowa byk w WSJP.
Zadanie 1. Przeczytaj poniższą notatkę prasową i wyjaśnij, w jakich znaczeniach użyto w nim słowa byk. Jaki jest sens tytułu?
Za byki się płaci
Złamaną nogą zakończyła się ucieczka pechowego turysty przed bykiem. Mężczyzna chciał skrócić sobie drogę i wszedł na pastwisko, na którym nie zauważył pasącego się zwierzęcia. Nie widział też ostrzegawczych tabliczek. Bez wątpienia
istotnym był fakt, że wcześniej spożywał „byczą krew”*. Młodego człowieka czeka jeszcze jedna niemiła niespodzianka – podczas ucieczki uszkodził specjalne ogrodzenie. Ten byk będzie go drogo kosztował.
* „Bycza krew” – potoczna nazwa węgierskiego wina Egri Bikaver
Zadanie 2. W języku polskim jest kilka frazeologizmów ze słowem byk. Zapoznaj się z nimi.
Stary byk – mówi się o człowieku starszym niż reszta. W zwrotach bezpośrednich „Stary byku” używa się w stosunku do kogoś długo i dobrze znanego.
Patrzeć bykiem – patrzeć nieprzyjaźnie, spode łba
Spaść z byka – używane najczęściej w formie pytającej: „z byka spadłeś?” oznacza wątpliwość lub zaprzeczenie
Stoi jak byk – coś jest jasno i dobitnie napisane
Chwycić byka za rogi – zmierzyć się z jakimś trudnym problemem
Działać jak płachta na byka – o czymś, co jest bardzo denerwujące
Zadanie 3. Przeczytaj poniższe zdania. Zaznaczone części zamień jednym z frazeologizmów ze słowem byk. Gdzie trzeba, zmodyfikuj zdanie, aby było prawidłowe.
- Przez cały wieczór zastanawiałem się, kim jest facet w różowej koszuli, który przyglądał mi się wrogo, jakbym mu coś zrobił. Dopiero w domu sobie przypomniałem, że to były chłopak mojej narzeczonej. Stanowczo poprawił jej się gust.
- Nie wiem, dlaczego przyjechałam na uczelnię na 12:00, przecież w mailu od profesora wyraźnie jest napisane, że będzie od 15:30.
- Okropnie mnie wkurza widok człowieka rzucającego papieros na ulicę, od razu mam ochotę podejść i wrzucić mu ten papieros za kołnierz.
- Podchodzi do mnie wielki chłop na ulicy, wali po plecach i się drze „Chłopie, nic się nie zmieniłeś”. Cały Piotrek – głośny, ale zawsze przyjacielski.
- Człowieku, zwariowałeś? Nad czym tu się zastanawiać? Jedź na ten staż, bo drugi raz taka okazja może się nie powtórzyć.
- Ostatnio źle się czułem, nie miałem apetytu, byłem senny. Nie cierpię chodzić do lekarza, ale w końcu trzeba było się zmierzyć z problemem i porobić badania.
Zadanie 4. Znajdź ukraińskie frazeologizmy, w których występuje słowo „бик”. Porównaj ich znaczenie z językiem polskim.
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
Ćwiczenie 11. Posłuchaj piosenki Jacka Skubikowskiego „Żółta żaba żarła żur”.
Wypisz z piosenki słowa z ‘rz’ i ‘ż’, ‘ch’ i ‘h’ oraz ‘ó’ i ‘u’ zgodnie ze wzorem. Czy umiesz wyjaśnić zasadę ich pisania?
ż – żółta, …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
rz – rzęsa, ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
ch – schudł, ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..
h – halo, ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………
ó – piórnik, ………………………………………………………………………………………………………………………………………………
u – żuraw, ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
Ćwiczenie 12. Sprawdź swoją znajomość polskiej ortografii i zmierz się z Dyktandem Uniwersyteckim z 2023 roku. Powodzenia!
