Zagadnienia komunikacyjne
Zamiana stylu literackiego na potoczny
Zagadnienia językowe
Zmiana znaczenia wyrazu
Zdrobnienia i spieszczenia
Frazeologia
Stylistyka
Ćwiczenia i zadania
Ćwiczenie 26. Przeczytaj fragment „Pana Tadeusza” – polskiej epopei narodowej, którą w połowie XIX wieku napisał Adam Mickiewicz. Opowiada ona o życiu polskiej szlachty pod zaborem rosyjskim i o przybyciu wojska napoleońskiego na Litwę. Przytoczony poniżej fragment opisuje szlacheckie śniadanie, którego głównym punktem jest picie kawy.
UWAGA! Trudne słowa zostały oznaczone gwiazdką* i wytłumaczone pod tekstem.
Takiej kawy jak w Polszcze nie ma w żadnym kraju:
W Polszcze, w domu porządnym, z dawnego zwyczaju,
Jest do robienia kawy osobna niewiasta*,
Nazywa się kawiarka; ta sprowadza z miasta
Lub z wicin* bierze ziarna w najlepszym gatunku
I zna tajne sposoby gotowania trunku*,
Który ma czarność węgla, przejrzystość bursztynu,
Zapach moki* i gęstość miodowego płynu.
Wiadomo, czem* dla kawy jest dobra śmietana;
Na wsi nietrudno o nię*: bo kawiarka z rana,
Przystawiwszy imbryki, odwiedza mleczarnie
I sama lekko świeży nabiału kwiat garnie
Do każdej filiżanki w osobny garnuszek,
Aby każdą z nich ubrać w osobny kożuszek*.
Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz”
* niewiasta – kobieta
* wicina – tratwa albo łódź rzeczna, na której transportowano przeróżne towary
* trunek – napój (współcześnie odnosi się do napoju alkoholowego)
* moka – napój skomponowany na bazie kawy, gorącego mleka i czekolady
* czem – czym
* o nię – o nią
* kożuszek – tu: pianka na powierzchni kawy
Zadanie 1. Przeredaguj ten tekst tak, aby był bardziej zrozumiały. Opisz w nim dawny sposób parzenia kawy w szlacheckim domu. Użyj czasu przeszłego. Kontynuuj według wzoru.
W żadnym innym kraju nie było takiej kawy, jak w Polsce. Zgodnie z dawnym zwyczajem w każdym porządnym domu mieszkała kobieta, która zajmowała się parzeniem kawy. Nazywano
ją kawiarką.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………….…………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Zadanie 2. Współcześnie słowo kawiarka funkcjonuje w innym znaczeniu, a parzeniem kawy zawodowo zajmuje się ktoś inny. Przeczytaj króciutki tekst i wykonaj polecenie poniżej.
Parzenie kawy to proces, który wymaga precyzji i wiedzy. Kawiarka jest tu niezastąpionym narzędziem. To dzięki niej zmielone ziarna kawy łączą się z wodą, uwalniając bogactwo aromatów i smaków. W tej sztuce dużą rolę odgrywa także barista. To on doskonale zna techniki i proporcje, by stworzyć napój o idealnym smaku i konsystencji, dostosowany do preferencji każdego klienta. Dzięki jego umiejętnościom każdy łyk kawy jest wyjątkowym doznaniem smakowym.
Podkreśl właściwą odpowiedź:
- Kawiarka to:
a) ciśnieniowy czajniczek do parzenia kawy;
b) młynek do kawy. - Barista to:
a) pracownik baru szybkiej obsługi;
b) osoba zawodowo zajmująca się parzeniem oraz podawaniem kawy
Zadanie 3: Ułóż dialog składający się z minimum 5 replik. Użyj słów kawiarka i barista.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………….…………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Ćwiczenie 27. Przeczytaj fragment powieści Stefana Żeromskiego pt. „Przedwiośnie”. Książka została napisana w pierwszej połowie XX wieku i opowiada o sytuacji społeczeństwa polskiego zaraz po odzyskaniu niepodległości. Przytoczony fragment opisuje moment picia kawy podczas śniadania.
UWAGA! Trudne słowa zostały oznaczone gwiazdką* i wytłumaczone pod tekstem.
Wniesiono uroczyście tacę z kamiennymi imbrykami*. W jednym była kawa, kawa jednym
słowem – nie jakiś sobaczy* ersatz* niemiecki – „kawusia”, rozlewająca aromat swój na
dom cały. W kamiennych także garnuszkach podsuwano porcję śmietanki. Z kożuszkami zagorzałymi od ognia* uśmiechały się do gościa te kamienne garnuszki, przypiekane przez
ogień zewnętrzny.
Stefan Żeromski, „Przedwiośnie”
* ersatz – namiastka jakiejś rzeczy lub podróbka, coś gorszej jakości
* imbryk – naczynie, w którym przygotowuje się i serwuje kawę lub herbatę, czajniczek
* sobaczy – psi, gorszy
* zagorzały od ognia – gorący, rozpalony
Zadanie 1. Jaką funkcję w powyższym fragmencie pełni zdrobnienie kawusia? Uzasadnij odpowiedź.
Zadanie 2. Wypisz z poniższych zdań zdrobnienia od wyrazu kawa, które wyrażają pozytywny stosunek nadawcy do tego napoju.
- Co powiesz na ploteczki przy kawusi?
- A my właśnie idziemy na kawkę, przyłączysz się do nas?
- Robimy przerwę – szybka kawunia i papierosik.
- Ktoś mi tu chyba obiecał kawę… Jeny! Kawka, kawunia, kaweczka! Mniam!
- Mój poranek wygląda tak – wstaję, kawuńcia i do pracy!
- Piekę serniczek i wpadam do ciebie na kawcię!
Zdrobnienia: ………………………….……………………………………………………………………………………………..
Zadanie 3. Co znaczą słowa kawosz i kafejka? Przeczytaj poniższe zdania, a następnie wybierz i podkreśl właściwe odpowiedzi.
- Klasycznym prezentem dla kawosza będzie dobra kawiarka i aromatyczna kawa.
Kawosz to:
a) osoba, która lubi kawę i często ją pije;
b) właściciel kawiarni. - Po drodze wstąpimy do kafejki za rogiem. Robią tam pyszne cappuccino.
Kafejka to:
a) ogródek restauracyjny wyłożony kafelkami;
b) mała kawiarnia. - Kilkanaście lat temu, kiedy dostęp do sieci nie był jeszcze powszechny, można było skorzystać
z kafejki internetowej.
Kafejka internetowa to:
a) miejsce, w którym za opłatą można skorzystać z komputerów z dostępem do internetu;
b) rodzaj komunikatora internetowego.
Zadanie 4. Z piciem kawy kojarzą się także następujące słowa i wyrażenia: lura, szatan, mała czarna, duża czarna. Większość z nich, w zależności od kontekstu, może mieć jednak więcej niż jedno znaczenie. Przeczytaj poniższe zdania, a następnie wybierz i podkreśl właściwe odpowiedzi.
- Zrób mi, kochana, prawdziwej kawusi, dobrze? W pracy dostałam straszną lurę – ani to
smaku nie miało, ani zapachu żadnego.
Lura to:
a) bardzo słaba i niesmaczna kawa;
b) napój energetyczny. - Ale mi szatana zaparzyłeś! Nie zasnę po nim do jutra!
Szatan to:
a) zioła o właściwościach halucynogennych;
b) bardzo mocna czarna kawa. - Karty tarota przez wielu są uważane za narzędzie szatana.
Szatan to:
a) mitologiczny stwór z dwiema głowami;
b) zły duch, diabeł. - W szafie każdej kobiety powinna być mała czarna – to klasyk!
Mała czarna to:
a) krótka wizytowa sukienka w kolorze czarnym;
b) czarna marynarka z bufiastymi rękawami. - A w drodze z zakupów skoczymy jeszcze na małą czarną.
Mała czarna to:
a) niewielka filiżanka czarnej kawy;
b) szklanka coca-coli. - Poproszę dużą czarną i porcję sernika z malinami.
Duża czarna to:
a) duży talerz czerniny;
b) duża filiżanka kawy bez mleka.
Zadanie 5. W języku polskim istnieje frazeologizm kawa na ławę – mówić otwarcie i niczego nie ukrywać. W poniższych zdaniach zastąp tę formę innymi propozycjami.
Wzór:
Proszę – kawa na ławę – co panią powstrzymuje przed wyjazdem z kraju?
Proszę powiedzieć szczerze, co panią powstrzymuje przed wyjazdem z kraju.
1. Kawa na ławę, pani Agnieszko.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
2. Musisz mu wszystko wyłożyć kawa na ławę. Inaczej zawsze będzie cię tak traktował.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
3. Po dwóch dniach nie wytrzymałam. Zadzwoniłam do niego i wyłożyłam mu kawa na
ławę, co mi się nie podoba.
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
Ćwiczenie 28. Zadanie dla tych, którzy chcą wiedzieć więcej.
Obejrzyj film w reżyserii Jacka Bromskiego pt. „U Pana Boga za piecem”. Jego akcja rozgrywa się na Podlasiu. W filmie można usłyszeć podlaską gwarę i poznać niektóre regionalne zwyczaje, również te związane z kulinariami. Po obejrzeniu filmu napisz esej na temat „Polskie smaki na podlaskiej wsi”. Wspomnij w nim o tradycjach związanych z przygotowywaniem i spożywaniem jedzenia, które można zobaczyć w filmie. Nie zapomnij opisać sposobu kiszenia kapusty, wędzenia kiełbasy i szynki oraz podawania na obiad młodych ziemniaków z kwaśnym mlekiem.
