Materiały do nauki języka polskiego dla studentów ukraińskich

Pani profesor, chciałabym, abyśmy porozmawiały dziś o pani zainteresowaniach językowych, o feminatywch i o młodzieżowym słowie roku. Jednak na początku proszę powiedzieć kilka słów o sobie.
Jestem profesorką, wykładowczynią i naukowczynią. Te trzy słowa zdradzają mój stosunek do feminatywów, o których jeszcze porozmawiamy. Mam szczęście, że mój zawód jest jednocześnie moją pasją, bo jestem zafascynowana językiem i uwielbiam pracę z młodzieżą.
Jak przebiegała pani kariera zawodowa?
Po studiach pracowałam przez trzy lata w szkole średniej jako nauczycielka języka polskiego. Myślę, że dobrze jest, gdy wykładowca akademicki zaczyna swój kontakt z dydaktyką od pracy w szkole. To daje inną perspektywę edukacyjną, pokazuje, że studenci byli kiedyś uczniami i musieli sprostać szkolnym rygorom. A potem dostałam etat na uczelni. Trafiłam pod skrzydła pani profesor Janiny Węgier, mojej promotorki, która zajmowała się opisywaniem języka na Pomorzu Zachodnim i w Szczecinie. Były to badania swoistego tygla językowego, bo przyjeżdżali tu ludzie mówiący różnymi odmianami polszczyzny. Badania mowy mieszkańców Pomorza Zachodniego prowadzone przez moich starszych kolegów pokazały, na czym polegała tzw. integracja językowa, czyli wyzbywanie się cech gwarowych i przyjmowanie reguł języka ogólnego.
To zagadnienie jest mi bliskie, ponieważ po wojnie również moja rodzina przybyła na te tereny.
My tu wszyscy jesteśmy skądinąd. Często mówię młodzieży, że my tu nie mamy językowych korzeni. Mówimy polszczyzną ogólną, którą kiedyś określano jako „najczystsza”. To było raczej propagandowe hasło, bo nie ma czegoś takiego, jak „czysty” język. Po prostu starsi
ludzie, którzy przyjechali na te tereny, ukrywali swoją rodzinną mowę, więc młodsze pokolenie jej nie przyswoiło. Językiem do naśladowania był język szkoły, kościoła, urzędów. Nie powstał żaden inny język regionalny, czy to szczeciński, czy zachodniopomorski. Co kilka lat wysyłam studentów do miasta i proszę: Idźcie, zobaczcie, czy coś się nowego w tutejszym języku pojawiło. Wracają wciąż z dwoma rzekomo szczecińskimi słówkami: many ‘chłopak’ i szmula ‘dziewczyna’. Czy one są szczecińskie? Mam poważne wątpliwości… Tak więc pod względem językowym szczecinianie są znacznie ubożsi od mieszkańców innych regionów.
Wróćmy do pani pracy na uczelni. Czego dotyczyły pierwsze badania?
Moja promotorka, prof. Janina Węgier, opisywała środowiskowe odmiany języka, bo głosiła
tezę, skądinąd słuszną, że jeśli na jakimś terenie nie ma gwar czy dialektów, to język musi się inaczej rozwarstwiać, najczęściej środowiskowo. Językoznawcy pracujący na uczelni zbierali słownictwo istniejących tu socjalnych odmian polszczyzny: żołnierskiej, uczniowskiej, kolejarskiej. Moja profesorka była tym słownictwem zafascynowana, więc powiedziała mi: Pani Ewo, język marynarzy jest dla pani. I chociaż nie miałam ze środowiskiem morskim nic wspólnego, bardzo się w te badania zaangażowałam. Ale zastosowałam inną metodę badawczą niż była wtedy przyjęta. Nie zadowalało mnie „zbieractwo słownikowe”, czyli opisywanie znaczeń, tworzenie pól tematycznych, analiza struktury słownictwa. Mnie interesowało nie tylko to, jak się mówi w środowisku ludzi morza, lecz także dlaczego tak się mówi. Co się kryje za słowami, skąd się wzięły, jak się łączą ze wspólnotą marynarską, z jej postawami wobec świata. Tym sposobem odkryłam socjolingwistykę, potem etnolingwistykę, dwie gałęzie językoznawstwa analizujące związki między językiem wspólnoty a jej strukturą, kulturą, wyznawanymi wartościami. I tak powstała moja pierwsza rozprawa naukowa zatytułowana „Gwara marynarzy na tle subkultury marynarskiej”. Z biegiem czasu coraz bardziej zaczęłam się interesować małymi wspólnotami komunikacyjnymi i odkryłam bogactwo języka innych subkultur: przestępczej, żołnierskiej, kibicowskiej, hip-hopowej i studenckiej. O nich napisałam swoją najważniejszą książkę pod tytułem „Człowiek i świat w języku subkultur”. W dotarciu do tych wspólnot pomogli mi moi studenci, którzy byli ich uczestnikami i zajmująco opowiadali o specyfice subkulturowego języka.