Materiały do nauki języka polskiego dla studentów ukraińskich

Uczucie zazdrości lub niezadowolenia może być określane poprzez użycie frazeologizmu kłuć w oczy – „1. coś jest tak bardzo widoczne lub intensywne, że aż drażni; 2. coś wywołuje u kogoś zazdrość lub niechęć” [WSJP]. Na przykład: Dwa lata temu Krzemieniowie wzięli kredyt i postawili dom, który zamożnością kłuł w oczy całą wieś. [NKJP, Jacek Brzuszkiewicz. Dobrzy ludzie z Zawadowa. 1995. Gazeta Wyborcza]. Należy pamiętać, że w języku ukraińskim funkcjonuje wyrażenie колоти (випікати) очі кому, ale ma inne, niż w języku polskim znaczenia: „1. В’їдливо дорікати, докоряти кому-небудь чимсь, кимсь. 2. Дратувати когось, не давати комусь спокою” [СУ].
Różne są również znaczenia jednostek frazeologicznych być solą w oku oraz як (мов, ніби) сіль в оці. W języku polskim używa się jej, kiedy mowa o niechęci lub zazdrości, podczas gdy w języku ukraińskim, znaczy „być dla kogoś niemiłym, robić mu przykrość”, a ze słowem любити stanowi ironiczne zaprzeczenie znaczenia tego o czym mowa. Na przykład: Dla MSW niekonwencjonalne otwarcie się Polski na kapitalistyczny Zachód było od początku solą w oku. [NKJP, Janusz Rolicki. Edward Gierek: życie i narodziny legendy. 2002. Wydawnictwo Iskry]
Ukraińcy i Polacy podobnie mówią o wstydzie. Наїстися сорому oraz najeść się wstydu oznaczają „doznać silnego, negatywnego uczucia” [WSJP]. Na przykład: Najadłam się przez ciebie tyle wstydu, że nie wiem, jak teraz pokażę się między ludźmi.
Uczucie wstydu może być również wyrażone przy pomocy formy świecić oczami – „ktoś wstydzi się z powodu czyjegoś postępowania i czuje się zmuszony tłumaczyć się z zarzutów, które powinny być skierowane do kogoś innego” [WSJP]. Na przykład: Koniec chlania za moje pieniądze! Nie będę świecił oczami za jakiegoś pijaczka! Należy zauważyć, że w języku ukraińskim frazeologizm світити / засвітити очима ma odmienne znaczenia: „1. Пильно дивитися, поглядати на кого-небудь. 2. Виявляти поглядом якесь почуття (перев. гніву, роздратування). 3. тільки недок. світи́ти очи́ма, без додатка, перев. ірон. Не мати чим освітлювати приміщення” [СУ].
Znaczenie „nudzić się” (ukr. нудити нудом) w języku polskim jest wyrażone zwrotem nudzić się jak mops. Na przykład: Marek nudził się jak mops, więc był spragniony jakiegokolwiek towarzystwa.
O kimś kapryśnym po polsku powie się, że strzela lub ma focha / fochy – pot. „ktoś zachowuje się kapryśnie i łatwo się obraża” [WSJP]. W języku ukraińskim stosuje się w takiej sytuacji wyrażenie надувати (надимати) губи – pot. „1. Гніваючись, ображаючись і т. ін., надавати обличчю незадоволеного вигляду. 2. Виражати зверхність, поважність; пишатися, зазнаватися” [СУ]. Na przykład: Może wreszcie zrozumiesz, że zamiast strzelać fochy, powinnaś racjonalnie porozmawiać i spróbować go zrozumieć. W języku polskim funkcjonuje również fraza wydąć wargi, używane głównie jako wyrażenie oburzenia lub pogardy. Na przykład: Pogardliwie wydął wargi, odwrócił się i odszedł bez słowa pożegnania.
Na określenie kogoś lub czegoś bardzo nudnego używa się wyrażenia nudny jak flaki z olejem. Na przykład: Film był długi i ciągnął się jak flaki z olejem. Zasnęłam w połowie.