Materiały do nauki języka polskiego dla studentów ukraińskich

O człowieku zachowującym się niestandardowo mówi się, że ma nie po kolei w głowie / ma coś z głową / ma nierówno pod sufitem / brak mu (jej) piątej klepki – pogard. „ktoś jest chory psychicznie lub tak się zachowuje” [WSJP]. Na przykład: Nigdy nie przyszło mi głowy, żeby stąd wyjechać i się gdzieś preprowadzić. Chyba miałabym nie po kolei w głowie! Synonimicznym określeniem takiego człowieka jest słowo świr – pot. „osoba, która zachowuje się nieobliczalnie i sprawia wrażenie niezrównoważonej lub psychicznie chorej” [WSJP].
W języku polskim używana jest jednostka frazeologiczna palma odbija / odbiła komuś – pot. „1. ktoś zaczyna / zaczął zachowywać się jak człowiek niezrównoważony psychicznie; 2. ktoś po odniesionym sukcesie staje / stał się zarozumiały i ocenia siebie zbyt wysoko” [WSJP]. Na przykład: Niektórym nauczycielom palma odbija i wydaje im się, że nie mamy nic innego do roboty, tylko siedzieć i się uczyć.
W języku polskim istnieją również formy synonimiczne: odbija komuś; szajba odbija komuś; woda sodowa uderzyła komuś do głowy. Na przykład: Siedzi się na tej ławce i czasem szajba odbija. Prawdziwa szajba. A wtedy różne rzeczy się mogą zdarzyć. [NKJP,
Wojciech Harpula. Dlaczego w Nowej Hucie giną ludzie?. 2005. Gazeta Krakowska. „Polskapresse”. Oddział „Prasa Krakowska”]; Ale stosunkowo szybko woda sodowa uderzyła mu do głowy, przestał wstydzić się tego, że ma trudności nawet z własnym podpisem. Rozwiódł się z żoną i wstąpił w związek małżeński z własną sekretarką, której tatuś był nie byle kim, bo szefem Urzędu Bezpieczeństwa. [NKJP, Maria Nurowska. Księżyc nad Zakopanem. 2009. Wydawnictwo W.A.B.]
O kimś, kto doszukuje się wad i braków w czymś, co ich nie ma, Polacy powiedzą, że szuka dziury w całym. Na przykład: Tak chyba jeszcze nie było, żeby Najwyższa Izba Kontroli szukała uparcie dziury w całym, gdy cała reszta jest z takiego obrotu sprawy zadowolona. [NKJP, Paweł Zieliński. Sprawy duże i małe. 2005. Dziennik Polski. Jagiellonia]; Szukali dziury w całym i twierdzili, że nie dopełniliśmy wymogów formalnych…
O człowieku, który chce zrobić coś ponad swoje siły mówi się, że porwał się / rzucił się z motyką na słońce / na księżyc – „ktoś podjął się zadań przekraczających jego siły lub niemożliwych do wykonania” [WSJP]. Na przykład: W końcu udało się przecież oświetlić kościół i wyremontować zabytkowe organy, choć sceptycy twierdzili, że proboszcz porywa się z motyką na słońce. [NKJP, Taras widokowy na kościelnej wieży?. 2003. Express Ilustrowany. Oddział Prasa Łódzka]
Ukraiński frazeologizm впасти у вуха кому – „хто-небудь почув про щось; стати відомим кому-небудь” [СУ] оdpowiada polskiej jednostce frazeologicznej dojść do uszu. Na przykład: Kto wie, a kto nie? Gdyby miał obstawiać, postawiłby, że nikt z nich. Ktoś na Kapitolu, skoro doszło do uszu Tito – ale też nie na pewno. Być może w ogóle nikt. [NKJP, Jacek Dukaj. Czarne oceany. 2008. Wydawnictwo Literackie]
Natomiast frazeologizm coś wpada / wpadło w ucho ma znaczenie „coś (melodia lub piosenka) podoba się i łatwo zostaje / zostało zapamiętane” [WSJP]. Jest on używany w związkach: coś wpada w ucho publiczności, słuchaczom; coś wpada w ucho od razu; coś wpada w ucho łatwo, szybko; kawałek, utwór; kompozycja, melodia, muzyka, piosenka wpada w ucho. Na przykład: Nad nazwą dla naszej grupy myślał założyciel zespołu Kuba Płacisz. Chciał on, aby było to słowo, które będzie łatwo wpadać w ucho i efektownie brzmiało w ustach skandujących fanów. Swoje poszukiwania zaczął w słowniku łacińskim. Spodobało mu się słowo Ira, które w tłumaczeniu oznacza gniew i złość. I tak też zostało. [NKJP, Kraszewska Iza. Gniew w nazwie. 2005. Dziennik Bałtycki. „Polskapresse”. Oddział „Prasa Bałtycka”]